O‘zbekistonda ish haqi belgilangan muddatda to‘lanmasa, ish beruvchi kechiktirilgan har bir kun uchun xodimga pulli kompensatsiya to‘lashi shart. Bu talab Mehnat kodeksining 333-moddasida mustahkamlangan va u ta’lim muassasalari, jumladan maktab va bog‘cha xodimlariga ham to‘liq tatbiq etiladi. Ya’ni maosh o‘z vaqtida tushmasa, bu shunchaki kechikish emas — ish beruvchi uchun qo‘shimcha moliyaviy majburiyat hisoblanadi.
To‘lov muddatlari va bo‘nak tartibi
Mehnat kodeksining 253-moddasiga ko‘ra, xodimlarga ish haqi to‘lash muddatlari jamoa shartnomasi, ichki hujjat yoki mehnat shartnomasida belgilanadi. Asosiy talab — ish haqi har yarim oyda kamida bir marta to‘lanishi kerak. Odatda oylik maosh 16 kundan ko‘p bo‘lmagan tanaffus bilan ikki qismga bo‘lib beriladi. Oyning birinchi yarmida beriladigan qismi bo‘nak deb ataladi, qolgan qismi esa oy yakunida to‘lanadi.
Kechikish uchun kompensatsiya hisob-kitobi
333-modda ish haqini kechiktirganlik uchun ish beruvchining moddiy javobgarligini belgilaydi. Unda aytilishicha, ish beruvchi ish haqi, ta’til puli, mehnat shartnomasi bekor qilingandagi to‘lovlar yoki xodimga tegishli boshqa to‘lovlarni belgilangan muddatda bermasa, kechiktirilgan har bir kun uchun pulli kompensatsiya to‘lashi shart.
Kompensatsiya to‘lov muddati o‘tgan kundan keyingi kundan boshlab, xodim bilan amalda hisob-kitob qilingan kunni ham qo‘shgan holda hisoblanadi. Amaldagi tartibga ko‘ra, uning miqdori Markaziy bank qayta moliyalash stavkasining 10 foizi miqdorida belgilanadi. Jamoa shartnomasi, ichki hujjat yoki mehnat shartnomasida bu miqdor yuqoriroq qilib ham belgilanishi mumkin.
Bayram va dam olish kunlariga to‘g‘ri kelgan to‘lovlar
Agar ish haqi to‘lanadigan sana dam olish yoki ishlanmaydigan bayram kuniga to‘g‘ri kelsa, to‘lov o‘sha kunlar arafasida amalga oshirilishi kerak. Shuningdek, xodimga tegishli ish haqining o‘z vaqtida va to‘liq to‘lanishi boshqa to‘lovlarni amalga oshirishga yoki ularning navbatiga bog‘lab qo‘yilishi mumkin emas.
Hisob-kitob ma’lumotini so‘rash huquqi
Xodim ish beruvchidan ish haqi hisob-kitobi bo‘yicha ma’lumot talab qilish huquqiga ega. Ish beruvchi so‘rovga ko‘ra, ish haqi hisoblanganda qanday hisob-kitoblar amalga oshirilgani va qanday ushlab qolishlar qilinganini ma’lum qilishi shart. Bu xodimga to‘lovlar to‘g‘ri hisoblanganini mustaqil tekshirish imkonini beradi.
Kompensatsiya majburiyati ish beruvchining aybiga bog‘lanmagan
Muhim jihat — ish haqini kechiktirganlik uchun kompensatsiya to‘lash majburiyati ish beruvchining kechikishdagi aybi bor yoki yo‘qligidan qat’i nazar yuzaga keladi. Ya’ni kechikish qanday sabab bilan yuz bergani muhim emas: xodim qo‘shimcha to‘lovni baribir olishi kerak. Amalda kompensatsiya miqdori qayta moliyalash stavkasiga bog‘liq bo‘lgani uchun uning aniq summasi hisob-kitob kunidagi stavkadan kelib chiqib aniqlanadi. Shu bois to‘lov kechikkanda hisob-kitob varaqasini so‘rash va to‘lovlar qaysi kundan boshlab qo‘shilganini tekshirish foydali.
