Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-sentabrdagi 525-son qarori bilan oliy ta’lim tashkilotlari uchun «Bitiruvchi sifati indeksi» joriy etildi. Endi respublikadagi oliygohlar bitiruvchilarining ishga joylashish ko‘rsatkichi, oylik daromadi va bandlik darajasi bo‘yicha baholanadi. Indeks sentabr oyida Milliy ta’lim sifatini ta’minlash agentligi tomonidan e’lon qilingan edi; hukumat qarori uni rasmiy hisoblash tartibiga aylantirdi. Abituriyent uchun bu Bitiruvchi sifati indeksi bilan birga endi moliyaviy oqibatga ham ega bo‘ladi.
Indeks hisobga oladigan ko‘rsatkichlar
Baholash bitiruvchining mehnat bozoridagi haqiqiy natijasiga tayanadi. Qarorda quyidagi ko‘rsatkichlar sanab o‘tilgan: bitiruvchilarning bandlik darajasi; barqaror bandlik darajasi; o‘rtacha oylik daromadi; boshqa tegishli ko‘rsatkichlar. Ya’ni oliygoh o‘z bitiruvchisini ishga joylaganmi, u ishda uzoq turib qolganmi va qancha maosh olayotgani hisobga olinadi. Faqat diplom berilgani emas, diplom egasining keyingi taqdiri muhim deb belgilandi.
Oliygohlar yashil, sariq va qizil guruhlarga bo‘linadi
Indeks natijalariga ko‘ra oliy ta’lim tashkilotlari uchta guruhga ajratiladi. Eng yuqori natija ko‘rsatgan 30 foiz oliygoh «yashil» guruhga kiradi. Keyingi 30 foiz «sariq» guruhga, qolgan 40 foiz esa «qizil» guruhga kiritiladi. Bu taqsimot oliygohning umumiy obro‘si emas, aynan bitiruvchilarning bandligi va daromadi asosida shakllanadi. Shuning uchun kichik yoki yangi tashkil etilgan oliygoh ham yuqori ko‘rsatkich bilan yashil guruhga tushishi mumkin.
Yuqori natijaga 500 million so‘mgacha rag‘batlantirish
Qaror moliyaviy rag‘batlantirishni ham nazarda tutadi. Indeks bo‘yicha yuqori ko‘rsatkichga erishgan oliygohlarni qo‘llab-quvvatlash uchun har bir tashkilotga 500 million so‘mgacha mablag‘ ajratilishi belgilangan. Mablag‘ miqdori oliygohning natijasiga qarab farqlanadi, ya’ni bu kafolatlangan yillik to‘lov emas, balki o‘rin uchun mukofot. Bu bilan oliygohlar o‘rtasida bitiruvchilarni ishga joylashtirish bo‘yicha raqobat kuchaytirilishi ko‘zda tutilgan.
Natijalar qay tarzda e’lon qilinadi
Indeks maxsus avtomatlashtirilgan raqamli platformada shakllantiriladi va natijalari har yili 1-oktabrga qadar e’lon qilib boriladi. Ya’ni oliygoh haqidagi baho inson xulosasiga emas, raqamli tizim yig‘adigan ma’lumotga asoslanadi. Abituriyentlar va ota-onalar uchun bu oliygoh tanlashda qo‘shimcha mezon paydo bo‘lganini anglatadi: endi bitiruvchilar qanday ish topayotgani ochiq ko‘rsatkichga aylandi. Oliygohlar uchun esa har yilgi hisobot o‘tgan yilgi natijani yaxshilash talabini qo‘yadi.
Indeksni xalqaro reytinglardan farqlash ham muhim. Jahon reytinglari asosan ilmiy nashrlar va professorlar salohiyatiga qaraydi, bitiruvchi sifati indeksi esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri mehnat bozori natijasini o‘lchaydi. Shuning uchun ikki ko‘rsatkich bir-birini to‘ldiradi: oliygoh ilmiy jihatdan kuchli bo‘lib, bitiruvchilari ish topishda qiyinchilik ko‘rsa, bu indeksda aks etadi. Ota-onalar va abituriyentlar endi oliygoh tanlashda shu ikki mezonni yonma-yon qo‘yib baholashi mumkin.
