Sun’iy intellekt uy vazifasini tezlashtirdi, imtihon natijasini pasaytirdi

Sun'iy intellekt ta'limga faol kirib kelmoqda, uning ta'siri esa texnologiyaning o'zidan ko'ra o'quvchilar undan qanday foydalanishiga ko'proq bog'liq. Ayrim mamlakatlar sun'iy intellektni ta'limga joriy etishga allaqachon kirishgan: Xitoy maktablarda yiliga kamida 8 soat sun'iy intellekt bo'yicha dars o'tilishini talab qilmoqda, Fors ko'rfazi mintaqasida esa Birlashgan Arab Amirliklari, Saudiya Arabistoni va Qatar sun'iy intellektni o'quv dasturlariga kiritishni boshlagan — Al Jazeera shu haqda yozdi.

Uy vazifasi tezlashdi, imtihon natijalari pasaydi

Stokgolm universitetidan Devid Stromberg hamda Gonkong universitetidan Viktor Ley va Yanhui Vu 2 yarim yil davomida Xitoydagi 12–18 yoshli qariyb 27 ming nafar o'quvchini kuzatib, shu yo'nalishdagi eng yirik tadqiqotlardan birini o'tkazdi. Tadqiqotchilar 9 ta fan bo'yicha uy vazifalari, har oy o'tkaziladigan yopiq kitob imtihonlari hamda muhim kirish imtihonlari haqidagi ma'lumotlarni birlashtirdi.

• Generativ sun'iy intellektdan foydalanish boshlanganidan so'ng o'quvchilarning uy vazifalaridagi natijalari 18 foizga oshgan;
• Har bir topshiriqni bajarishga sarflanadigan vaqt qariyb 30 foizga qisqargan — o'rtacha 64 daqiqadan 45 daqiqagacha;
• Biroq o'sha o'quvchilar sun'iy intellektdan foydalanmasdan oylik imtihon topshirganida, 6 oy ichida natijalari 20 foizga pasaygan;
• Kirish imtihonlaridagi natijalar ham yomonlashgan va bu ta'sir uzoqroq muddatda yanada yaqqol ko'ringan.

Xalqaro hisobotlar va metakognitiv dangasalik

Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) 2026-yil yanvarida e'lon qilingan “Digital Education Outlook 2026” hisobotida ham shunga o'xshash xulosaga kelgan: sun'iy intellekt topshiriqlarni bajarish natijasini yaxshilashi mumkin, ammo undan ta'lim jarayonida to'g'ri foydalanilmasa, bu o'quvchining haqiqiy bilim olishiga to'sqinlik qilishi mumkin.

Dragan Gasevich hammualliflik qilgan tadqiqotlarda bilim olish jarayonida zarur bo'lgan mustaqil fikrlash va kognitiv sa'y-harakatlarning kamayishi ehtimoli “metakognitiv dangasalik” deb atalgan.

O'quvchilarning sun'iy intellektdan foydalanish usullari

Vodafone Foundation buyurtmasiga ko'ra Ipsos tomonidan o'tkazilgan so'rovnomada Yevropaning yetti mamlakatidagi 12–17 yoshli 7 ming nafar o'quvchidan maktabdan tashqarida va o'qituvchi yordamisiz o'qish jarayonida sun'iy intellektdan qanday foydalanishi so'ralgan:

• 56 foiz — ma'lumot izlash;
• 45 foiz — atama va tushunchalarni tushuntirish;
• 31 foiz — topshiriqlarga tayyor, to'liq yechim olish;
• 29 foiz — bilim olishni yo'naltirish uchun interaktiv yoki moslashtirilgan kontentdan foydalanish;
• 20 foiz — shaxsiylashtirilgan ta'lim rejalarini tuzish va o'z rivojlanishini kuzatish.

Talabalar tajribasi va yolg'izlik masalasi

Buyuk Britaniyadagi 1 054 nafar kunduzgi ta'lim talabasi o'rtasida o'tkazilgan HEPI/Kortext Student Generative AI Survey 2026 so'rovnomasida ishtirokchilarning 49 foizi sun'iy intellekt talabalik tajribasini yaxshilaganini aytgan. Ular buning asosiy sabablari sifatida vaqtni tejash, mavzularni yaxshiroq tushunish hamda tezkor va shaxsiylashtirilgan yordamni ko'rsatgan.

So'rovnomada ilk bor yolg'izlik masalasi ham o'rganilgan: talabalarning 59 foizi sun'iy intellekt yolg'izlik hissiga ta'sir ko'rsatmaganini bildirgan. Qolganlar orasida ko'rsatkichlar deyarli teng — 21 foiz o'zini kamroq yolg'iz his qilganini, 20 foizi esa aksincha, yolg'izlik hissi kuchayganini aytgan.

Sun'iy intellektdan foydalanish bo'yicha ChatGPT'siz guruh eng past natija ko'rsatgani va O'zbek o'quvchilarining AI'dan foydalanish ko'rsatkichlari sarlavhali materiallarimizda ham yozgan edik.