Dunyoda maktab yoshidagi qochqin bolalar soni 13,1 millionga yetgan, ularning 5,8 millioni, ya'ni 44 foizi ta'lim muassasasiga qatnamaydi. Bu raqamlar BMTning Qochqinlar bo'yicha Oliy komissari boshqarmasi (UNHCR) e'lon qilgan yillik hisobotida keltirilgan.
Hisobot “Kelajak sari yo‘llar: ta’lim, imkoniyatlar va mustaqillik” deb nomlanadi va unda 2025-yil yakunlari bo‘yicha qochqin bolalar hamda yoshlarning ta’limga qamrovi tahlil qilingan. Hujjat qochqinlar ta’limi bo‘yicha eng to‘liq xalqaro manbalardan biri hisoblanadi.
13,1 million qochqin boladan 5,8 millioni ta'limdan chetda
Hisobotga ko‘ra, 2025-yilda maktab yoshidagi 13,1 million qochqin bolaning 5,8 million nafari maktabga bormagan. Bu ko‘rsatkich qochqin bolalarning deyarli har ikkinchisi ta’lim tizimidan tashqarida qolayotganini ko‘rsatadi. Taqqoslash uchun, dunyo bo‘ylab barcha maktab yoshidagi bolalar orasida ta’limdan chetda qolish darajasi ancha past.
Boshlang'ich va o'rta ta'lim qamrovidagi katta tafovut
Qochqin bolalar uchun boshlang‘ich ta’limdan o‘rta ta’limga o‘tish eng katta muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. 2025-yilda qochqin bolalarning 65 foizi boshlang‘ich ta’limga qamrab olingan bo‘lsa, o‘rta ta’lim bosqichida bu ko‘rsatkich atigi 32 foizni tashkil etgan. Ya’ni o‘quvchi boshlang‘ich sinfni tugatgach, maktabni tashlab qolish ehtimoli keskin ortadi.
Hisobotda qizlarning ta’limni davom ettirishida muammolar ko‘proq kuzatilgani qayd etilgan. Boshlang‘ich ta’limda qizlar va o‘g‘il bolalar qamrovi deyarli teng bo‘lsa-da, o‘rta ta’lim bosqichida ular o‘rtasidagi farq sezilarli darajada oshadi. Sabab sifatida qashshoqlik, xavfsizlik bilan bog‘liq muammolar va erta turmush qurish kabi omillar ko‘rsatilgan.
Oliy ta'limda rekord ko'rsatkich
Oliy ta’limda esa ijobiy siljish bor. 2025-yilda qochqin yoshlarning oliy ta’limga yalpi qamrovi 11 foizga yetgan, bir yil avval bu ko‘rsatkich 9 foiz edi. Hisobotda 450 mingdan ortiq qochqin ilk bor oliy ta’lim olish imkoniyatiga ega bo‘lgani, bu esa kuzatuvlar tarixidagi eng yuqori natija ekani qayd etilgan.
Shunga qaramay, oliy ta’limga kirish imkoniyatlari mamlakatlar bo‘yicha sezilarli farq qiladi. Ayrim davlatlarda qochqinlarning oliy ta’limga qamrovi umumiy aholi ko‘rsatkichidan ancha past bo‘lib qolmoqda.
Moliyalashtirishning qisqarishi ta'limni xavf ostiga qo'yadi
UNHCR global miqyosda gumanitar va rivojlanish yordamiga ajratiladigan mablag‘larning qisqarishi qochqinlarning ta’lim olish imkoniyatlariga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligidan ogohlantirgan. Tashkilot qochqinlarni qabul qiluvchi mamlakatlarning milliy ta’lim tizimlariga sarmoya kiritishga va ta’limni moliyalashtirishni qo‘llab-quvvatlashga chaqirgan.
Avvalroq UNICEF e’lon qilgan hisobotda esa 2025-yilda 106 ta mamlakat va hududda iqlim xavflarining ta’lim jarayoniga ta’siri tahlil qilingan edi. Unga ko‘ra, dunyo bo‘ylab 171 milliondan ortiq o‘quvchining ta’lim olishi iqlim bilan bog‘liq xavflar sabab uzilgan.
