Buxoro davlat pedagogika institutiKirish ballari 2025–2026

Buxoro davlat pedagogika instituti: Tarixi, tuzilmasi va ilmiy-pedagogik salohiyati

Buxoro davlat pedagogika instituti (BuxDPI) O‘zbekiston Respublikasining qadimiy ilm-fan markazlaridan biri bo‘lgan Buxoro shahrida joylashgan yetakchi oliy ta’lim muassasalaridan biri hisoblanadi. Mazkur institut mintaqada pedagog kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish, ta’lim sifatini xalqaro standartlar darajasiga ko’tarish va ilmiy tadqiqotlar ko’lamini kengaytirish maqsadida faoliyat yuritadi. Institut o’zining ko’p yillik an’analari va zamonaviy ta’lim texnologiyalari uyg’unligi bilan ajralib turadi.

Institutning tashkil etilishi va tarixiy bosqichlari

Buxoro davlat pedagogika institutining asosi 1930-yil 1-oktabrda qo’yilgan. Dastlab mazkur muassasa Buxoro oliy pedagogika instituti sifatida o’z faoliyatini boshlagan. O’sha davrda institut tarkibida bor-yo’g’i bir nechta kafedra va cheklangan sondagi talabalar kontingenti mavjud edi. Tarixiy ma’lumotlarga ko’ra, institutning birinchi direktori sifatida V.X.Abdullaev faoliyat yuritgan. 1930-yillardan boshlab institut Buxoro va unga tutash hududlar uchun o’qituvchi kadrlar yetkazib beruvchi asosiy bazaga aylandi.

1992-yil 15-martda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoniga muvofiq, institut negizida Buxoro davlat universiteti tashkil etildi va pedagogika instituti uning tarkibiy qismiga aylandi. Biroq, pedagogika sohasidagi kadrlarga bo’lgan ehtiyojning ortishi va ixtisoslashgan ta’lim tizimini rivojlantirish zarurati tufayli, 2022-yil 21-iyundagi PQ-289-sonli “Pedagogik ta’lim sifatini oshirish va pedagog kadrlar tayyorlovchi oliy ta’lim muassasalari faoliyatini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Prezident Qarori bilan Buxoro davlat pedagogika instituti qayta tashkil etildi. Ushbu qaror institutning yuridik maqomini tikladi va unga mustaqil oliy ta’lim muassasasi sifatida rivojlanish imkonini berdi.

Fakultetlar tuzilmasi

Institutda o’quv jarayoni bir nechta ixtisoslashgan fakultetlar doirasida tashkil etilgan. Hozirgi kunda muassasada quyidagi fakultetlar faoliyat ko’rsatmoqda:

• Pedagogika va psixologiya fakulteti
• Filologiya fakulteti
• Chet tillar fakulteti
• Tabiiy fanlar fakulteti
• Fizika va matematika fakulteti
• Jismoniy madaniyat fakulteti
• San’atshunoslik fakulteti
• Maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim fakulteti

Har bir fakultet tarkibida tegishli kafedralar mavjud bo’lib, ular o’quv-uslubiy va ilmiy ishlarni muvofiqlashtiradi. Fakultetlar zamonaviy o’quv laboratoriyalari va texnik vositalar bilan jihozlangan.

Ilmiy salohiyat va professor-o‘qituvchilar tarkibi

Buxoro davlat pedagogika institutining ilmiy salohiyati yildan-yilga oshib bormoqda. Bugungi kunda institutda jami 520 nafardan ortiq professor-o‘qituvchilar asosiy shtatda faoliyat yuritadi. Ilmiy salohiyat ko’rsatkichlari quyidagi raqamlarda aks etadi:

• Fan doktorlari (DSc) va professorlar: 35 nafar.
• Fan nomzodlari, falsafa doktorlari (PhD) va dotsentlar: 180 nafardan ortiq.
• Ilmiy salohiyat darajasi: O’rtacha 42-45 foizni tashkil etadi.

Institut professor-o‘qituvchilari tomonidan yiliga 400 dan ortiq ilmiy maqolalar xalqaro bazalarga (Scopus, Web of Science) kiruvchi jurnallarda chop etiladi. Shuningdek, muassasa qoshida pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) va fan doktori (DSc) ilmiy darajalarini beruvchi ilmiy kengashlar faoliyat yuritmoqda. Bu esa mintaqada ilmiy kadrlar tayyorlash uzviyligini ta’minlaydi.

Talabalar kontingenti va ta’lim shakllari

Institutda ta’lim olish istagida bo’lgan yoshlar soni muntazam ortib bormoqda. Hozirgi kunda jami talabalar soni 16 500 nafardan oshadi. Ta’lim jarayoni bir necha shakllarda tashkil etilgan:

Kunduzgi ta’lim shakli eng katta talabalar ulushini qamrab oladi. Shuningdek, sirtqi va masofaviy ta’lim shakllari ham yo’lga qo’yilgan bo’lib, bu sohada ishlayotgan mutaxassislarning malakasini oshirishga xizmat qiladi. Talabalar uchun institut hududida barcha sharoitlar yaratilgan: zamonaviy axborot-resurs markazi, elektron kutubxona, sport majmualari va talabalar turar joylari mavjud. Axborot-resurs markazi fondida 300 mingdan ortiq kitob va o’quv qo’llanmalari mavjud bo’lib, ularning elektron versiyalari yagona tarmoqqa integratsiya qilingan.

Xalqaro hamkorlik va aloqalar

Buxoro davlat pedagogika instituti xalqaro miqyosda tan olinish va tajriba almashish maqsadida 40 dan ortiq xorijiy oliy ta’lim muassasalari va ilmiy markazlar bilan hamkorlik shartnomalarini imzolagan. Hamkorlikning asosiy yo’nalishlari talabalar almashinuvi, professor-o’qituvchilar malakasini oshirish va qo’shma ilmiy loyihalarni amalga oshirishdan iborat.

Institut quyidagi davlatlarning universitetlari bilan yaqin hamkorlik qiladi:

• Rossiya Federatsiyasi: Moskva davlat pedagogika universiteti, Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti.
• Turkiya: Ege universiteti, Anqara universiteti, Kastamonu universiteti.
• Qozog’iston: Abay nomidagi Qozoq milliy pedagogika universiteti.
• Janubiy Koreya va Yevropa Ittifoqi davlatlari universitetlari.

Institut Erasmus+ dasturi doirasida xalqaro grant loyihalarida ishtirok etadi. Shuningdek, xorijiy hamkorlar bilan birgalikda qo’shma ta’lim dasturlari (double degree) yo’lga qo’yilgan bo’lib, bitiruvchilarga ikki tomonlama diplom berish imkoniyati ko’rib chiqilmoqda.

Magistratura va doktorantura tizimi

Yuqori malakali ilmiy-pedagogik kadrlar tayyorlash maqsadida institutda magistratura va doktorantura (tayanch doktorantura) bo’limlari samarali ishlamoqda. Magistratura bosqichida 20 ga yaqin mutaxassislik bo’yicha kadrlar tayyorlanadi. Magistrantlar soni hozirgi kunda 450 nafarni tashkil etadi.

Tayanch doktorantura (PhD) va doktorantura (DSc) yo’nalishlarida quyidagi fan sohalari bo’yicha ilmiy izlanishlar olib borilmoqda:

• Umumiy pedagogika, pedagogika va ta’lim tarixi.
• Ta’lim va tarbiya nazariyasi hamda metodikasi.
• Psixologiya fanlari.
• O’zbek tili va adabiyoti.
• Aniq va tabiiy fanlar metodikasi.

Institutning ilmiy-tadqiqot faoliyati davlat ilmiy-texnika dasturlari doirasidagi fundamental, amaliy va innovatsion loyihalar bilan chambarchas bog’liq. Har yili institut bazasida o’ndan ortiq xalqaro va respublika miqyosidagi ilmiy-amaliy konferensiyalar tashkil etiladi.

Buxoro davlat pedagogika instituti o’zining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, raqamli texnologiyalarni o’quv jarayoniga tatbiq etish va pedagogik ta’lim klasterini rivojlantirish orqali O’zbekistonning ta’lim reytinglarida yuqori o’rinlarni egallashni maqsad qilgan. Muassasa nafaqat pedagog kadrlar, balki jamiyatning intellektual salohiyatini yuksaltiruvchi yetuk mutaxassislarni tayyorlashda davom etmoqda.