Butunjahon intellektual mulk tashkiloti (WIPO) Global innovatsiya indeksining (GII) 2026-yilgi hisobotini e’lon qildi. Hisobotga ko‘ra, O‘zbekiston 139 ta davlat orasida 77-o‘rinni egallab, o‘tgan yilgi natijasiga nisbatan ikki pog‘onaga yuqoriladi. Natijalar WIPO’ning rasmiy reyting sahifasida hamda GII maslahat kengashi bilan hamkorlikda tayyorlangan.
Reyting mamlakatlarning tadqiqot va innovatsion rivojlanish bo‘yicha faoliyatini baholovchi yetakchi tadqiqot hisoblanadi. U ikki subindeks va yetti yo‘nalish guruhiga birlashtirilgan 80 ga yaqin indikatorni o‘z ichiga oladi. Hisobot har yili sentyabr oyida e’lon qilinadi — joriy yilgi natijalar 29-sentabr kuni ma’lum qilindi.
Reytingda ikki pog‘ona o‘sish
O‘zbekiston oldingi yilda 139 ta davlat orasida 79-o‘rinni egallagan edi, joriy hisobotda esa 77-o‘ringa ko‘tarildi. Bu natija mamlakatning so‘nggi yillardagi barqaror o‘sish tendensiyasini davom ettirdi: innovatsiyalarga yo‘naltiriladigan sarmoya va resurslar subindeksida 68-o‘rin (bir pog‘ona o‘sish), innovatsiyalar natijadorligi subindeksida esa 78-o‘rin qayd etildi — bu ko‘rsatkich o‘tgan yilga nisbatan 14 pog‘onaga yaxshilangan.
Mintaqaviy va guruh kesimida ham mavqei mustahkam: quyi va o‘rta daromad guruhidagi 36 ta davlat orasida kuchli sakkiztalik qatoridan, Markaziy va Janubiy Osiyo mintaqasidagi 11 ta davlat ichida esa kuchli to‘rtlikdan joy oldi.
Yuqori natija qayd etilgan indikatorlar
Hisobotda O‘zbekiston ayrim indikatorlar bo‘yicha jahon reytingida eng yuqori o‘rinlarni egallagani qayd etilgan. Ularning aksariyati ta’lim va tadbirkorlik muhiti bilan bog‘liq: ilm-fan va muhandislik sohasidagi bitiruvchilar ulushi bo‘yicha mamlakat jahonda ikkinchi, tadbirkorlik siyosati va madaniyati bo‘yicha uchinchi o‘rinda turadi.
| Indikator | O‘zbekiston o‘rni |
|---|---|
| Ilm-fan va muhandislik sohasida bitiruvchilar | 2-o‘rin |
| Tadbirkorlik siyosati va madaniyati | 3-o‘rin |
| Startap va skaylaplarni moliyalashtirish | 4-o‘rin |
| Mehnat unumdorligi o‘sishi | 7-o‘rin |
Ilm-fan va muhandislik bitiruvchilari bo‘yicha yuqori o‘rin alohida ahamiyatga ega: bu ko‘rsatkich oliy ta’lim tizimining texnika va aniq fanlarga yo‘naltirilganligini, ya’ni mamlakatda muhandislik kadrlari tayyorlash salohiyatini ko‘rsatadi. Ta’lim tizimi uchun bu natija ham rag‘bat, ham keyingi vazifalarni belgilash uchun asos bo‘ladi.
Subindekslar va guruhlar kesimidagi ko‘rsatkichlar
Global innovatsiya indeksida mamlakat ikki asosiy o‘lchov bo‘yicha baholanadi: innovatsiyaga kiritilayotgan resurslar (innovation input) va ulardan olingan natijalar (innovation output). O‘zbekiston birinchi subindeksda 68-o‘rinni egallagan bo‘lsa, natijadorlik subindeksida 78-o‘rinda turibdi. Natijadorlik subindeksidagi 14 pog‘onalik o‘sish joriy hisobotning eng sezilarli yaxshilanishi hisoblanadi.
Bu ko‘rsatkichlar mamlakatdagi investitsiya, ilmiy tadqiqot, patent faoliyati, shuningdek, innovatsion mahsulot va xizmatlar hajmi kabi ma’lumotlar asosida shakllantiriladi. Shu sababli reyting natijalari iqtisodiyot va ta’lim tizimi o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatuvchi ko‘rsatkich sifatida ham o‘qiladi.
2015-yildan buyon kuzatilgan dinamika
O‘zbekiston Global innovatsiya indeksiga ilk bor 2015-yilda qo‘shilgan va o‘shanda 141 ta davlat orasida 122-o‘rinni egallagan edi. O‘n bir yil ichida mamlakat 45 pog‘onaga ko‘tarilib, hozir birinchi yuztalikning o‘rtasida mustahkam o‘rin egallab turibdi. Bu davrda indeksga qo‘shilayotgan davlatlar soni ham o‘zgargan: 2015-yilda 141 ta bo‘lgan bo‘lsa, joriy hisobotda 139 ta davlat baholangan.
Reyting natijalari ta’lim muassasalari uchun ham amaliy ahamiyatga ega: bitiruvchilar sifati, ilmiy ishlanmalar va startap loyihalari mamlakatning umumiy ko‘rsatkichiga bevosita ta’sir qiladi. Shu sababli oliygohlar va ilmiy tashkilotlarning xalqaro reytinglardagi ishtiroki keyingi yillarda yana muhim vazifaga aylanmoqda.
