1-oktabr — O‘qituvchi va murabbiylar kuni munosabati bilan beriladigan mukofot pulidan daromad solig‘i va kasaba uyushmasiga a’zolik yig‘imi ushlanadi. Shu sababli pedagogning qo‘liga mukofotning to‘liq summasi emas, ushlanmalardan keyingi qismi tegadi. Aynan shu holat so‘nggi kunlarda xodimlar orasida ko‘plab savol tug‘dirdi.
Hisob-kitob oddiy ko‘rinishga ega. Xodimga 1 million 20 ming so‘m miqdorida mukofot hisoblansa, undan 12 foiz daromad solig‘i va 1 foiz kasaba uyushmasiga a’zolik yig‘imi ushlanadi. Jami ushlanma 132 600 so‘mni, qo‘lga tegadigan summa esa 887 400 so‘mni tashkil etadi.
| Ko‘rsatkich | Summa |
|---|---|
| Hisoblangan mukofot | 1 020 000 so‘m |
| Daromad solig‘i (12%) | 122 400 so‘m |
| Kasaba uyushmasiga a’zolik yig‘imi (1%) | 10 200 so‘m |
| Jami ushlanma | 132 600 so‘m |
| Qo‘lga tegadigan summa | 887 400 so‘m |
Ushlanmaning hujjat asosi
Mukofot Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 30-sentabrdagi 823-son qarori bilan tasdiqlangan nizomda nazarda tutilgan. Nizomga ko‘ra, umumta’lim muassasalari xodimlari, shu jumladan rahbar xodimlar direktor jamg‘armasining mavjud mablag‘lari hisobidan mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 75 foizigacha miqdorida mukofotlanishi mumkin.
Mukofotning aniq miqdori mukofotlash davrida jamg‘armaning amaldagi moliyaviy holatidan kelib chiqib, uning mablag‘lari doirasida belgilanadi. Shu tartib bo‘yicha beriladigan mukofot miqdori 1 million 20 ming so‘mgacha yetishi mumkin — mukofot miqdori haqida hamda uni kimlar olishi haqida saytimizda batafsil yozgan edik.
Soliq kodeksida belgilangan tartib
Soliq kodeksining 372-moddasida yuridik shaxsning mukofotlash to‘g‘risidagi nizomida nazarda tutilgan rag‘batlantirish to‘lovlari rag‘batlantirish xususiyatiga ega to‘lovlar jumlasiga kiritilgan. 371-modda bunday to‘lovlarni mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadlar tarkibiga qo‘shadi, 370-moddaning birinchi qismi esa xodimning mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadlari jami daromad tarkibiga kirishini belgilaydi.
1-oktabr munosabati bilan beriladigan mukofot aynan nizomda nazarda tutilgani uchun rag‘batlantirish xususiyatiga ega to‘lov hisoblanadi. Shu sababli u xodimning jami daromadi tarkibiga kiritiladi va undan daromad solig‘i hamda ijtimoiy soliq solinadi. Bu tartib mukofotning bayram munosabati bilan berilishiga bog‘liq emas — to‘lov turi hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Soliqqa tortilmaydigan mukofotlar
Biroq barcha mukofotlar ham soliqqa tortilmaydi. Soliq kodeksining 369-moddasi birinchi qismi 1-bandiga asosan Prezident yoki Vazirlar Mahkamasining qarori asosida bir yo‘la beriladigan pul mukofoti, sovg‘alar va budjet subsidiyalari jismoniy shaxsning jami daromadi tarkibiga kiritilmaydi.
Aynan shu moddaning 16-bandiga ko‘ra, Prezident yoki hukumat qarorlari bilan belgilanadigan dasturlarda ishtirok etish natijasida olingan bonuslar va pul mukofotlari ham jami daromadga qo‘shilmaydi. Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 28-apreldagi 264-son qarori bilan «Yil o‘qituvchisi» tanlovi g‘oliblariga beriladigan bir martalik mukofot shunday to‘lovlar jumlasiga kiradi — «Yil o‘qituvchisi» g‘oliblari mukofoti haqida batafsil ma’lumot berilgan.
Xodim uchun amaliy jihat
Mukofot bo‘yicha hisob-kitobni bilish uchun xodim ish haqi varaqasidagi ushlanmalar qatoriga qarashi kifoya: daromad solig‘i va kasaba yig‘imi alohida ko‘rsatiladi. Hisoblangan summa bilan qo‘lga tegadigan summa o‘rtasidagi farq aynan shu ushlanmalardan hosil bo‘ladi.
Agar mukofot Prezident yoki Vazirlar Mahkamasi qarori asosida berilayotgan bo‘lsa, ya’ni tanlov yoki dastur g‘olibligi uchun to‘lanayotgan bo‘lsa, undan daromad solig‘i ushlanmasligi kerak. Bunday holatda buxgalteriya xodim sifatida hisoblangan to‘lovning qaysi turiga kirishini aniqlab olishi talab etiladi.
