Grantlarni qayta taqsimlash: 29 mingdan 51 mingga — tizim qanday ishlaydi?

O'zbekistonda oliy ta'lim grantlarini qayta taqsimlash tizimi 2024/2025 o'quv yilidan boshlab joriy etilgan bo'lib, bu tizim talabalarning o'zlashtirish ko'rsatkichlariga qarab grantlarni har yili qayta taqsimlashni nazarda tutadi. Ushbu tizim natijasida dastlab 29 ming nafar talabaga tavsiya etilgan grant o'rinlari, bir yillik o'quv natijasidan so'ng 51 ming nafardan oshgani ma'lum qilindi.

Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi boshqarma boshlig'i Abdusamad Mamanazarovning bayonotiga ko'ra, 2025-yilda jami 29 ming talabadan 19 mingga yaqinining ta'lim granti miqdori 50 foizga qisqartirilgan. Bu esa bitta grantni ikki nafar talaba bo'lib olishi mumkinligini anglatadi. Natijada grant oluvchilar soni sezilarli darajada oshgan. Taxminan 10 mingdan ortiq talaba esa o'qishni 100 foizlik (to'liq) ta'lim grantida davom ettirgan va ular stipendiya bilan to'liq ta'minlangan.

Grant qayta taqsimlash tizimi qanday ishlaydi?

Yangi tizim Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 10-martdagi 149-sonli qarori bilan belgilangan qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi. Ushbu tartib 2024/2025 o'quv yilidan boshlab qabul qilingan bakalavriat va magistratura bosqichidagi talabalarga nisbatan qo'llaniladi. Oldingi kurslarda grant asosida o'qiyotgan talabalarning maqomi o'zgarishsiz qoladi.

Grantlarni qayta taqsimlash jarayonida ishtirok etish uchun talabalarning o'rtacha o'zlashtirish ko'rsatkichi (GPA) kamida 3,5 bo'lishi shart. GPA ko'rsatkichi 3,5 dan past bo'lgan talabalar grantlarni qayta taqsimlashda ishtirok eta olmaydi.

Grantlarning ikki turi mavjud:

• Ijtimoiy-rag'batlantiruvchi grantlar — qonunchilikda belgilangan imtiyozlar (xalqaro olimpiada g'oliblari, davlat mukofoti sohiblari, tavsiyanoma olgan xotin-qizlar va boshqalar) asosida o'qishga kirgan talabalarga beriladi va butun o'qish davri uchun kafolatlanadi.
• Ta'lim grantlari — birinchi o'quv yili uchun davlat buyurtmasi parametrlariga muvofiq kirish imtihonlarida yuqori ball to'plagan talabalarga ajratiladi. Ikkinchi va undan keyingi yillarda esa universitet tomonidan yuqori akademik reytingga va ijtimoiy faollikka erishgan talabalar o'rtasida tabaqalashtirilgan tartibda qayta taqsimlanadi.

Baholash tizimi qanday?

Grant olish uchun baholash ikki komponentdan iborat:

• Akademik o'zlashtirish (GPA) — 80 ballik mezon asosida baholanadi (GPA × 16). GPA ko'rsatkichi HEMIS axborot tizimi orqali shakllantiriladi.
• Ijtimoiy faollik — 20 ballik mezon asosida hisoblanadi.

Talabgorlar oliy ta'lim muassasasining rasmiy veb-sayti orqali onlayn ro'yxatdan o'tishlari va erishgan yutuqlarini tasdiqlovchi hujjatlarni yuklashlari lozim. Agar ikki yoki undan ortiq talabgor bir xil natija ko'rsatsa, akademik o'zlashtirish ko'rsatkichi yuqori bo'lgan talabgorga ustuvorlik beriladi. Agar o'zlashtirish natijalari ham teng bo'lsa, mutaxassislik fanlari bo'yicha qo'shimcha test sinovlari o'tkazilishi mumkin.

Grant oluvchilar ro'yxati har yili 25-avgustgacha oliy ta'lim muassasasining rasmiy veb-saytida e'lon qilinadi.

Grantdan mahrum bo'lganlar nima qilishi mumkin?

Grantdan mahrum bo'lgan talabalar keyingi o'quv yilida GPA ko'rsatkichi 3,5 va undan yuqori bo'lsa, yana grant olish imkoniyatiga ega bo'ladilar. Tanlov har yili iyul-avgust oylarida qaytadan o'tkaziladi.

Shuningdek, 2024/2025 o'quv yilidan boshlab ijtimoiy toifadagi va GPA ko'rsatkichi 3,5 va undan yuqori bo'lgan talabalarga foizsiz ta'lim kreditlari ajratiladi. Moliyaviy mustaqil oliy ta'lim tashkilotlari esa o'z byudjetidan tashqari mablag'lar hisobidan GPA 3,3 dan 4 gacha bo'lgan talabalar uchun o'qish to'lovining 20% dan 80% gacha bo'lgan qismini qoplaydigan universitet grantlarini taqdim etishi mumkin.

Nega bu tizim muhim?

Yangi tizim talabalarni o'qish jarayonida faol bo'lishga va yuqori natijalarga erishishga undaydi. Endi grant faqat bir martalik imkoniyat emas, balki har yili talabaning o'zlashtirishiga qarab qayta ko'rib chiqiladigan rag'batdir. 29 mingdan 51 mingdan ortiqqa — ya'ni deyarli ikki barobarga oshgan grant o'rinlari soni esa bu tizimning samaradorligini ko'rsatadi.

Ammo bu bilan bog'liq muhim jihat ham bor: 19 mingga yaqin talabaning granti 50 foizga qisqartirilgani ular uchun qo'shimcha moliyaviy yuk tug'dirgan. Shu bois foizsiz ta'lim kreditlari va universitet grantlari kabi qo'llab-quvvatlash mexanizmlari joriy etilgan.