O‘zbekistonda oliy ta’lim grantlarini qayta taqsimlash tizimi

O‘zbekistonda oliy ta’lim grantlarini qayta taqsimlash tizimi — oliy ta’lim muassasalari (OTM) bakalavriat va magistratura bosqichlarida tahsil olayotgan talabalarning akademik ko‘rsatkichlari hamda ijtimoiy faolligiga qarab, davlat grantlarini har o‘quv yili yakunida qayta taqsimlash tartibidir. Ushbu tizim Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 10-martdagi 149-sonli qaroriga muvofiq tartibga solinadi. Tizim 2024/2025 o‘quv yilidan boshlab qabul qilingan talabalarga nisbatan qo‘llaniladi (oldingi yillarda o‘qishga kirgan talabalarning grant maqomi o‘zgarishsiz qoladi).

Tizimning ishlash mexanizmi va turlari

Yangi tartibga ko‘ra, oliy ta’limda ajratiladigan grantlar ikki asosiy toifaga ajratiladi:

• Ijtimoiy-rag‘batlantiruvchi grantlar: Qonunchilikda belgilangan imtiyozlar (xalqaro olimpiada g‘oliblari, davlat mukofoti sohiblari, tavsiyanomaga ega xotin-qizlar va boshqalar) asosida ajratiladi. Ushbu grant turi butun o‘quv davri uchun kafolatlanadi va qayta taqsimlanmaydi.
• Ta’lim grantlari: Birinchi o‘quv yili uchun kirish imtihonlari natijalariga ko‘ra taqsimlanadi. Ikkinchi va undan keyingi o‘quv yillarida esa talabalarning reytingi asosida universitet ichida qayta taqsimlanadi.

Grantlarni qayta taqsimlash shartlari

Grant toifasini saqlab qolish yoki unda ishtirok etish uchun talabaning o‘rtacha o‘zlashtirish ko‘rsatkichi (GPA) kamida 3,5 ball bo‘lishi shart. GPA ko‘rsatkichi 3,5 dan past bo‘lgan talabalar grant olish uchun o‘tkaziladigan tanlovga qo‘yilmaydi.

Baholash mezonlari va tartibi

Talabalarni baholash va reytingini aniqlash ikki komponent asosida jami 100 ballik tizimda amalga oshiriladi:

Komponent	Maksimal ball	Baholash uslubi
Akademik o‘zlashtirish (GPA)	80 ball	GPA ko‘rsatkichi $GPA \times 16$ formulasi bo‘yicha hisoblanadi (HEMIS tizimi orqali avtomatlashtirilgan).
Ijtimoiy faollik	20 ball	Talabaning yutuqlarini tasdiqlovchi va OTM veb-saytiga yuklangan hujjatlar asosida.

Agar talabgorlarning yakuniy ballari teng bo‘lib qolsa, ustuvorlik akademik o‘zlashtirish (GPA) ko‘rsatkichi yuqori bo‘lgan talabaga beriladi. Ko‘rsatkichlar qayta teng kelgan taqdirda, mutaxassislik fanlaridan qo‘shimcha test sinovlari tashkil etiladi. Yangi o‘quv yili uchun grant oluvchilar ro‘yxati har yili 25-avgustga qadar OTM rasmiy veb-saytida e’lon qilinishi belgilangan.

Statistik ko‘rsatkichlar (2024–2025)

Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, tizim joriy etilishi natijasida dastlab davlat buyurtmasi asosida 29 000 nafar talabaga ajratilgan grant o‘rinlari tabaqalashtirilgan tartibda qayta taqsimlangan. Natijada jami grant oluvchilar soni 51 000 nafardan oshgan.

• 100 foizlik (to‘liq) grantlar: 10 000 nafardan ortiq yuqori reytingli talaba to‘liq grant va stipendiya olish huquqini saqlab qolgan.
• 50 foizlik grantlar: 19 000 nafarga yaqin talabaning granti 50 foizga qisqartirilgan. Mazkur qisqartirilgan mablag‘lar hisobidan qo‘shimcha talabalarga qisman grant ajratish imkoniyati yaratilgan.

Moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari

Grant o‘rinlari qisqartirilgan yoki taqsimotdan chetda qolgan talabalar uchun quyidagi muqobil moliyaviy imkoniyatlar belgilangan:

1. Foizsiz ta’lim kreditlari: Ijtimoiy toifadagi hamda GPA ko‘rsatkichi 3,5 va undan yuqori bo‘lgan talabalarga foizsiz ta’lim kreditlari taqdim etiladi.
2. Universitet grantlari: Moliyaviy mustaqil maqomga ega OTMlar o‘z byudjetidan tashqari mablag‘lari hisobidan GPA ko‘rsatkichi 3,3 dan 4 gacha bo‘lgan talabalar uchun kontrakt to‘lovining 20 foizidan 80 foizigacha bo‘lgan qismini qoplab berish huquqiga ega.

Shuningdek qarang

• O‘zbekistonda oliy ta’lim tizimi
• HEMIS axborot tizimi
• O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi

Manbalar

• O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 10-martdagi 149-sonli qarori.
• Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi rasmiy bayonoti (A. Mamanazarov).