Stokgolmda Nobel haftaligi o‘z yakuniga yaqinlashmoqda. 8-oktabr kuni 2026-yil uchun adabiyot bo‘yicha sovrindor nomi ma’lum bo‘ldi: mukofotni kanadalik shoir, yozuvchi va tarjimon Enn Karson qo‘lga kiritdi. Qo‘mita uning ijodini antik an’analar bilan o‘ynoqi muloqotda zamonaviy adabiyot uchun yangi shakllar yaratgani uchun yuqori baholadi.
Bu tanlov adabiyot mukofoti uchun odatiy manzaradan biroz farq qiladi. Sovrin ko‘pincha romanchilarga nasib etadi, Enn Karson esa she’riyat, esse, nasr va qadimgi yunon adabiyotidan qilingan tarjimalarni yagona ijod yo‘liga birlashtirgan muallif sanaladi. Qo‘mita uning tarjimalariga ham mustaqil adabiy asarlar sifatida qaragan.
Nobel qo‘mitasining ta’rifi
Rasmiy ta’rifda sovrindor ijodining antik an’ana bilan o‘ynoqi muloqoti va zamonaviy adabiyot uchun topilgan yangi shakllar alohida qayd etilgan. Bu ta’rif shoir asarlarining asosiy xususiyatini — qadimgi matnlar bilan erkin, o‘yinqaroq suhbatni — ko‘rsatib turibdi. Uning sahifalarida filologiyaga xos so‘z ehtiyotkorligi so‘zlarga yangi ma’no berish intilishi bilan uyg‘unlashadi.
Qo‘mita a’zolari sovrindorni tanlashda uning she’riy tilini ham, tarjimonlik mahoratini ham birdek inobatga olgan. Shoir ijodida qadimgi yunon mifologiyasi va dramaturgiyasi zamonaviy sahna va she’riyat bilan tutashadi.
Ijod yo‘li va tanilgan asarlari
Shoir 1950-yilda Kanadaning Toronto shahrida tug‘ilgan. Uning ijodi she’riyat, nasr, esse va tarjima janrlarini qamrab oladi, ko‘plab asarlari qadimgi yunon merosiga tayanadi. Eng mashhur kitoblari qatorida 1998-yilda nashr etilgan «Autobiography of Red» va 2019-yilda yaratilgan «Norma Jeane Baker of Troy» bor.
«Autobiography of Red» asarida Geryon haqidagi qadimgi mif zamonaviy hayot manzarasiga ko‘chirilgan. «Norma Jeane Baker of Troy» da esa Troya malikasi Yelena bilan Merilin Monro taqdiri bir tekislikda tutashtiriladi. Bunday yondashuvda mifologik syujet yo‘qolmaydi, balki bugungi kitobxon uchun qayta ochiladi.
Karson qadimgi yunon adabiyotidan ham ko‘plab tarjimalar qilgan. Nobel qo‘mitasining uning tarjimalarini mustaqil asar sifatida baholashi tarjimonlik mehnatiga berilgan yuksak e’tirof bo‘ldi.
Sovrindorlar e’loni va mukofot miqdori
Adabiyot yo‘nalishi sovrindori Nobel haftaligida nisbatan kech e’lon qilinadi: tibbiyot va fiziologiya, fizika hamda kimyo bo‘yicha qarorlar bundan oldinroq ma’lum bo‘ladi. Tinchlik va iqtisod yo‘nalishlari sovrindorlari esa keyinroq e’lon qilinadi.
Mukofot 1901-yildan buyon topshirilib keladi, 2026-yil uning 125 yilligiga to‘g‘ri keladi. Shu munosabat bilan Nobel jamg‘armasi har bir yo‘nalish uchun mukofot miqdorini oshirgan — 2026-yildan laureatlar 12 million Shvetsiya kronasi oladi. 2025-yilda adabiyot bo‘yicha mukofot vengriyalik yozuvchi Laslo Krasnahorkayga berilgan edi.
Mukofot topshirish marosimi an’anaga muvofiq 10-dekabr kuni Stokgolmda o‘tkaziladi.
