Qozog'iston poytaxti Ostonada xalqaro munosabatlar fanidan dars berib kelgan o'zbekistonlik professor Iqboljon Qoraboyev josuslik gumoni bilan hibsga olingan. Asli andijonlik 46 yoshli olim qariyb ikki oydan beri hibsda saqlanmoqda. InfoEdu.uz kuzatuviga ko'ra, xorijda faoliyat yuritayotgan o'zbek olimlari taqdiriga oid bunday xabarlar ta'lim jamoatchiligida doimo keskin muhokama uyg'otadi.
Yaqinlarining BBC News O'zbek nashriga anonim tarzda aytishicha, 3 iyul kuni fuqarolik kiyimidagi bir necha kishi professorning Ostonadagi uyiga kelib, uni josuslikda ayblanayotganini aytib olib ketgan. Unga Qozog'iston Jinoyat kodeksining 176-moddasi bo'yicha ayb qo'yilmoqda. Moddada davlat sirlarini xorijiy davlat yoki tashkilot manfaatida berish, to'plash, o'g'irlash yoki saqlash josuslik sifatida belgilangan. Professor Ostonada rafiqasi va uch nafar voyaga yetmagan farzandi bilan yashab kelgan.
Hibs tafsilotlari rasmiy tasdiqsiz qolmoqda
Reklama
BBC bir necha hafta davomida hibs masalasini o'rganar ekan, mavzu atrofidagi qo'rquv va maxfiylik manzarasiga guvoh bo'lgan. Professor bilan ishlagan ayrim tadqiqotchilar ismi oshkor etilmasligini so'ragan, boshqalari savollarga javob bermagan. Nashr O'zbekiston Bosh prokuraturasi, Ichki ishlar va Tashqi ishlar vazirliklari hamda O'zbekistonning Qozog'istondagi konsulligiga murojaat qilgan, biroq javob ololmagan. Maqsut Narikbayev universiteti ham savollarni javobsiz qoldirgan, Belgiyadagi BMT universiteti huzuridagi Qiyosiy mintaqaviy integratsiya tadqiqotlari instituti esa xavotir bildirib, rasmiy bayonot bermagan. Hamkasblardan birining aytishicha, universitetda Qoraboyev yozda bo'shab ketgani aytilgan, biroq universitet saytida u hanuz professorlar safida ko'rsatilgan.
Muhim minerallar tadqiqoti gumon markazida
Professorning qaysi davlat manfaatida ishlashda gumonlanayotgani va O'zbekiston hukumati o'z fuqarosi taqdiri bo'yicha qanday ish olib borayotgani noma'lumligicha qolmoqda. Yaqinining so'zlariga ko'ra, xavfsizlik xodimlari uni uyidan olib ketayotib, go'yoki Ostonadagi O'zbekiston konsulligi xodimiga ma'lumot yetkazib turganiga ishora qilgan va Qoraboyev buni rafiqasiga aytishga ulgurgan. Shu bois bir farazga ko'ra, u Qozog'istonda O'zbekiston foydasiga josuslik qilishda gumonlanayotgani mumkin. Ikkinchi faraz esa uning muhim minerallar bo'yicha tadqiqotlariga bog'liq.
Qoraboyev Toshkentdagi Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetini xalqaro munosabatlar yo'nalishida tamomlab, Fransiyaning Monpelye universitetida xalqaro huquq va Yevropa huquqi bo'yicha ikki magistr diplomini olgan. Keyinroq Tuluza universitetida xalqaro ommaviy huquq yo'nalishida doktorlik unvoniga ega bo'lgan va Qozog'istonga ko'chishdan avval shu bilim yurtida dars bergan. LinkedIn sahifasida u davlatlar o'rtasidagi mintaqaviy hamkorlik va integratsiya jarayonlarini, asosan Yevrosiyo misolida qiyosiy o'rganishini yozgan.
BBC professorning joriy yil aprelida yozilgan, hali chop etilmagan so'nggi ilmiy ishini ko'rishga muvaffaq bo'lgan. Qozog'iston va O'zbekistonda muhim minerallar atrofidagi qiyosiy huquqiy, siyosiy va strategik narrativlarga bag'ishlangan tadqiqotda jami 17 hujjat tahlil qilingan. Hamkasbining ta'kidlashicha, ishda keltirilgan barcha ma'lumotlar ochiq manbalardan olingan. 2024 yil oktyabrida esa olim Markaziy Osiyoning geoiqtisodiy markaziyligining yangi tayanchi sifatida muhim xomashyo resurslariga bag'ishlangan tadqiqotini taqdim etgan. So'nggi yillarda litiy, kobalt, nikel, grafit, mis va nodir yer elementlari uchun global raqobat keskinlashgan, ular elektromobillar, akkumulyatorlar, mikrochiplar va mudofaa texnologiyalari uchun zarur. Qozog'iston prezidenti Qosim-Jomart Toqayev 2023 yilda muhim minerallarni yangi neft deb atagan, prezident Shavkat Mirziyoyev esa 2025 yil iyunida Toshkentdagi xalqaro forumda O'zbekiston yer osti boyliklari salohiyati 3 trillion dollarga baholanayotganini aytgan.
Himoya masalasi ochiqligicha qolmoqda
Ayni damda Qoraboyevga samarali huquqiy yordam ko'rsatilmayapti. Yaqinining so'zlariga ko'ra, davlat tayinlagan advokat bir marta kirib chiqib, tayinli gap aytmagan, shundan keyin oila xususiy advokat yollagan. Bir advokat xizmati 30 ming dollar bo'lishini aytgach, hozirgi himoyachi tanlangan. Hozirgi advokat esa himoya ostidagi shaxs oldiga kira olmayapti, chunki ish davlat sirlariga bog'liq bo'lgani uchun Qozog'iston Milliy xavfsizlik qo'mitasi ruxsatnomasi zarur va qo'mita ruxsatnomani har hafta kechiktirib kelmoqda. Oila qo'mita raisi, Bosh prokuror, Ichki ishlar vaziri va inson huquqlari tashkilotlariga advokat kiritilishiga to'sqinlik qilmaslikni so'rab yozma murojaat qilgan. O'zbekiston hukumati va elchixonasi o'z fuqarosiga qanday huquqiy yordam ko'rsatayotgani esa noma'lumligicha qolmoqda.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun tizimga kiring.