1809-yilda Napoleon marshali Auguste de Marmontga yuborilgan shifrli maktub 217 yil davomida to‘liq o‘qilmagan edi. Endi uni sun’iy intellekt yordamida yechish imkoni topildi. Tadqiqotchi Carter Church “GPT-6 Astra” modeli bilan maktubdagi belgilarni tiklab, mazmunini ochiqlagan.
Shifr 217 yil yechilmay kelgan
Maktub 1809-yil 12-martda yozilgan bo‘lib, unda qo‘shinlarning joylashuvi va Avstriya armiyasining harakatlariga oid buyruqlar shifrlangan. Belgilar qatori 1969-yilda Fransiya harbiy tarixiga oid jurnalda chop etilgan maqolada keltirilgan, ammo o‘sha paytda matn to‘liq transkripsiya qilinmagan. Shu sababli maktub tarixiy shifrlar ro‘yxatiga yechilmagan holatda kiritilgan. 24 qatordan iborat belgilar tizimi yillar davomida mutaxassislar uchun ochiq masala bo‘lib kelgan.
Sun’iy intellekt olti soatda ishladi
Tadqiqotchi tayyor matndan emas, jurnalda chop etilgan maktubning skaner nusxasidan foydalangan. Model tasvirni o‘qib, qo‘lyozmadagi belgilar variantlarini bir-biriga moslashtirgan. Avvaldan mavjud bo‘lgan qisman shifr kaliti ham ishga solingan, qolgan belgilarning qiymati esa simulyatsiya orqali aniqlangan. “GPT-6 Astra” bu ish uchun taxminan olti soat sarflagan. Natijada belgilarning asosiy qismi aniqlandi va maktub mazmuni fransuz hamda ingliz tillarida tiklandi.
Tarixiy manbalar bilan ishlashning yangi usuli
Qadimgi shifrlarni yechish an’anaviy ravishda mutaxassislarning ko‘p yillik mehnatini talab qilgan. Endi sun’iy intellekt modellari qo‘lyozma tasvirlarini o‘qib, belgilar statistikasini hisoblab, taxminlarni tez sinab ko‘rish imkonini beradi. Bu tadqiqotchiga vaqtni tejash va bir vaqtning o‘zida bir nechta manbani solishtirish imkonini yaratadi. Model ishida avvaldan ma’lum bo‘lgan shifr kaliti ham muhim rol o‘ynagan.
Maktubdagi harbiy buyruqlar
Tiklangan matnda qo‘shinning tongda yo‘lga chiqishi hamda Davout korpusining Vena tomon harakatlanishi haqidagi buyruqlar bor. Buyruqlarda birlashishdan oldin to‘qnashuvdan saqlanish, oziq-ovqat taqchilligiga qaramay ruhiy holatni saqlash talab qilinadi. Shuningdek, buyruqlarni kechiktirmasdan yetkazish haqida ko‘rsatma berilgan. Tiklangan matn 1809-yilgi harbiy yurish davrini o‘rganuvchi tarixchilar uchun qo‘shimcha manba bo‘ladi.
Natija ochiq e’lon qilindi
Tadqiqot muallifi shifr kaliti, transkripsiya va natijani qayta tiklash uchun mo‘ljallangan dastur kodini ham taqdim etgan. U 30-sentabr kuni ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida ish tafsilotlarini yozgan. Shifrlangan matnning qaysi davrga oidligi va kim tomonidan yuborilgani bo‘yicha aniq ma’lumotlar keltirilgan. Shifrni yechishda sun’iy intellektdan foydalanish tarixiy manbalar bilan ishlashning yangi yo‘nalishi sifatida qaralmoqda.
