SpaceX kompaniyasining tashlab yuborilgan raketasi 5-avgust kuni Oyga soatiga 8 700 km tezlikda uriladi. Bu falokat hodisa astronomlar va koinot kuzatuvchilari uchun kamdan-kam uchraydigan ilmiy kuzatuv imkoniyati bo‘ladi.
ABC telekanalining xabar berishicha, raketaning yuqori bosqichi Oydagi Eynshteyn krateri yaqiniga kelib uriladi. To‘qnashuv tezligi tovush tezligidan 7 baravar yuqori bo‘lib, portlash kuchi 3 tonna trotilga teng keladi.
Olimlar nimalarni kuzatmoqchi
Reklama
Koinot kuzatuvi bo‘yicha mutaxassis Bill Greyning hisob-kitoblariga ko‘ra, zarba natijasida diametri 27 metr, chuqurligi 5 metr bo‘lgan krater hosil bo‘ladi. Zarba chaqnashi bir soniyadan kam davom etsa-da, otilib chiqqan chang va tosh bo‘laklari teleskoplarda o‘nlab daqiqalar davomida kuzatilishi mumkin.
Los Alamos milliy laboratoriyasidan Benjamin Fernandoning ta‘kidlashicha, “Oyda tortishish kuchi past va changni uchirib yuboradigan shamol yo‘q.” Shu sababli, chang buluti uzoq vaqt saqlanib qoladi. NASA va Janubiy Koreyaning Oy orbitallari to‘qnashuvdan oldin va keyin suratga olish rejalashtirilgan.
Kosmik chiqindilar muammosi
Bu Oyga qasddan bo‘lmagan holda urilgan ikkinchi raketa bo‘ladi. 2022-yilda Xitoy raketasining bir qismi Oyning narigi tomoniga urilib, ikkita krater hosil qilgan edi. Olimlar bu kabi hodisalar kelajakda Oyga uzoq muddatli missiyalar va bazalar qurilishi uchun jiddiy xavf tug‘dirishi mumkinligini ogohlantirmoqda.
“Hozircha bu zarba muammo tug‘dirmaydi. Ammo kelajakda Oyda doimiy bazalar paydo bo‘lganda, shunga o‘xshash to‘qnashuvlar jiddiy muammoga aylanishi mumkin”, deydi astrofizik Jonatan Makdauell.
Mazkur raketa 2025-yil 15-yanvarda ikkita xususiy Oy apparati — Firefly Aerospace’ning Blue Ghost va Yaponiyaning ispace qo‘nish modulini koinotga olib chiqqan edi. Blue Ghost Oyga muvaffaqiyatli qo‘ngan birinchi xususiy apparat bo‘lgan bo‘lsa, Yaponiya apparati halokatga uchragan.
Olimlar nima deydi
Koinot kuzatuvi bo‘yicha ekspert Bill Grey Kanadadan hodisa oqibatlarini kuzatishni rejalashtirgan. “Orbitada narsalar tobora ko‘payib bormoqda,” deydi u. NASA esa Apollon davridayoq raketa qismlarini Oyga seysmik o‘lchovlar uchun atayin urgan. 2009-yilda agentlik LCROSS apparatini Oy janubiy qutbi yaqinidagi muzni izlash uchun qasddan to‘qnashuvga yo‘naltirgan.
Endilikda Oy yangi sayohat manziliga aylangan bir paytda, olimlar kosmik chiqindilar monitoringi va trafik nazoratini yaxshilash muhimligini ta‘kidlamoqda. AQSh va Xitoy yaqin yillarda Oyga astronavtlarni qo‘ndirish uchun poyga qilmoqda. Ilon Maskning SpaceX va Jeff Bezosning Blue Origin kompaniyalari NASA’ning Artemis IV missiyasi uchun qo‘nish apparatini taqdim etish uchun kurashmoqda.
Koinot tadqiqotlari davom etar ekan, bunday hodisalar kosmik fazoda mas‘uliyatli harakat qilish muhimligini yana bir bor eslatib turibdi.
Bu holat butun dunyo e‘tiborini tortmoqda.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun tizimga kiring.