O‘zbekiston maktablarida bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilishga qaratilgan maxsus ko‘rgazmali posterlar joylashtirilmoqda. Oliy Majlisning Bola huquqlari bo‘yicha vakili (Bolalar ombudsmani), BMTning Bolalar jamg‘armasi (UNICEF) va boshqa mas’ul idoralar hamkorligida tayyorlangan materiallar respublikadagi deyarli barcha davlat umumta’lim maktablariga o‘rnatilmoqda.
Posterlar “Bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish to‘g‘risida”gi qonunning mazmun-mohiyatini o‘quvchilarga tushuntirishga qaratilgan. Ular Bolalar ombudsmanining rasmiy kanalida ham e’lon qilingan.
Posterlarda bolalar uchun yordam raqamlari berilgan
Ko‘rgazmali materiallarda bolalarga o‘z huquqlari, zo‘ravonlikning turli shakllari hamda bunday holatga duch kelganda qayerga murojaat qilish mumkinligi haqida ma’lumot beriladi. Ta’lim muassasalari xodimlariga esa bola zo‘ravonlikka uchragan holatda qanday harakat qilish kerakligi tushuntirilgan.
Posterlarda murojaat uchun quyidagi aloqa raqamlari keltirilgan.
| Tashkilot | Murojaat raqami |
|---|---|
| Ijtimoiy himoya milliy agentligi | 1246 |
| Ichki ishlar organlari | 102, 1102, 1259, 1286 |
| Bosh prokuraturaning ishonch telefoni | 1007 |
| Bolalar ombudsmani | (55) 588-04-49 |
| Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi | (71) 202-09-09 |
Zo‘ravonlik sodir bo‘ladigan muhitlar
Materiallarda zo‘ravonlik faqat oilada emas, boshqa muhitlarda ham uchrab turishi ta’kidlanadi. Posterlar oila, ta’lim muassasasi va mahalladan tashqari raqamli makonni ham alohida ajratib ko‘rsatadi.
Raqamli makon deganda internet, video o‘yinlar, ijtimoiy tarmoqlar, chat va SMS xabarlar orqali sodir bo‘ladigan holatlar tushuniladi. Bolaning xatti-harakati yoki o‘zini yomon his qilishiga olib kelayotgan har qanday munosabat zo‘ravonlik belgisi bo‘lishi mumkinligi aytiladi.
Yordam so‘rashning jim ishorasi
Posterlarning alohida bo‘limida yordam so‘rashning xalqaro belgisi ko‘rsatilgan. Unda bola bosh barmog‘ini kaftiga yashirib, qolgan barmoqlarini uning ustidan yopadi. Bu ishora zo‘ravonlik holatida so‘z bilan aytish imkoni bo‘lmaganda yordam so‘rash uchun ishlatiladi.
Bunday belgi maktabda ham, boshqa jamoat joylarida ham bola o‘zini xavfsiz his qilmasa, atrofdagilarga jimgina xabar berish imkonini beradi.
Zo‘ravonlik uchun javobgarlik kuchaytirilmoqda
Bolalarni zo‘ravonlikdan himoya qilish bo‘yicha qonunchilik ham bosqichma-bosqich kuchaytirilib borilmoqda. Jumladan, bolalarga jinsiy tajovuz qilganlar uchun umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosi joriy etilgan. Bu haqda saytimizdagi alohida maqolada batafsil yozilgan.
Shuningdek, bolalarga nisbatan zo‘ravonlik sodir etgan ta’lim tashkiloti xodimlariga bolalar bilan ishlashga cheklov qo‘yiladi. Statistikaga ko‘ra, 14 yoshga to‘lmagan bolalarga nisbatan to‘rt yil ichida 445 ta jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan.
Ota-onalar va pedagoglar uchun amaliy maslahatlar
Ota-onalar va pedagoglar uchun eng muhim qadam — bolaning xatti-harakatidagi o‘zgarishlarni payqash. Bola o‘zini yopiq tutsa, maktabga borishdan bosh tortsa yoki ilgari qiziqqan mashg‘ulotlardan voz kechsa, bu jiddiy sabab bo‘lishi mumkin.
Bunday holatda bolani ayblamasdan tinglash, unga ishonch bildirish va posterlarda ko‘rsatilgan raqamlarga murojaat qilish tavsiya etiladi. Murojaatlar maxfiy tarzda ko‘rib chiqiladi.
