Bugun, 29-sentabr kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasining majlisida bolalarni zo'ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish tizimini takomillashtirishga qaratilgan qonun loyihasi birinchi o'qishda ma'qullandi. Hujjat «Adolat» sotsial-demokratik partiyasi fraksiyasi tashabbusi bilan kiritilgan bo'lib, u Jinoyat va Jinoyat-protsessual kodekslariga, Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksga hamda qator boshqa qonun hujjatlariga o'zgartirish va qo'shimchalar kiritishni nazarda tutadi.
Muhokamada deputatlar loyiha bolalarga nisbatan sodir etilgan o'ta og'ir jinsiy jinoyatlar uchun jazoni keskin kuchaytirishga, jabrlangan bolaning huquqlarini tergov va sud jarayonida himoya qilishga, zo'ravonlikning oldini olishga hamda mas'ul tashkilotlar va mansabdor shaxslar javobgarligini oshirishga qaratilganini qayd etdi. Hujjatning rasmiy bayoni Qonunchilik palatasi xabarida ham e'lon qilindi.
Loyiha hali qonun emas: birinchi o'qishdan so'ng u yana ikkinchi va uchinchi o'qishlarda ko'rib chiqiladi, deputatlar takliflari asosida hujjatga o'zgartirishlar kiritilishi mumkin. Qonun bo'lishi uchun esa u Senatda ma'qullanib, Prezident tomonidan imzolanishi kerak.
Bu hujjat so'nggi haftalardagi voqealarga berilgan javobning navbatdagi bosqichi bo'ldi. Namangan viloyatidagi bog'chada tarbiyalanuvchiga nisbatan jinsiy zo'ravonlik holati, Ohangaron tumanida bolaning vafot etishi kabi hodisalar bolalar xavfsizligi masalasini kun tartibiga chiqargan, Prezident Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva bolalarga nisbatan shafqatsizlikka eng keskin jazo choralari qo'llanishi zarurligini aytib, qonunchilikka o'zgartirish kiritish bo'yicha amaliy ishlar boshlanganini ma'lum qilgan edi — saytimizda batafsil yozgan edik. O'shanda ilgari surilgan takliflar endi hujjat shaklida palata zaliga yetib keldi.
O'ta og'ir jinsiy jinoyatlar uchun jazo keskinlashadi
Loyihaga ko'ra, o'n to'rt yoshga to'lmagan bolaga nisbatan nomusga tegish yoki jinsiy ehtiyojni zo'rlik ishlatib g'ayritabiiy usulda qondirish kabi jinoyatlar uchun uzoq muddatli ozodlikdan mahrum qilish yoxud umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlanishi mumkin. Mazkur qilmishlar o'ta og'ir toifaga kiritilib, ular uchun jazo choralari eng yuqori chegaraga yaqinlashtirilmoqda.
Hujjatda o'n olti yoshga to'lmagan shaxsga nisbatan bir guruh shaxslar tomonidan uyatsiz-buzuq harakatlar sodir etilishi og'irlashtiruvchi holat sifatida baholanadi. Voyaga yetmagan bolani g'ayriijtimoiy xatti-harakatlarga jalb qilganlik uchun ham jazo kuchaytiriladi.
Javobgarlik muddati o'tishi jazodan qutqarmaydi
Loyihaning eng muhim yangiliklaridan biri — bolaning jinsiy erkinligiga qarshi jinoyat sodir etgan shaxslar javobgarlikka tortish muddati o'tganligi sababli javobgarlikdan ham, jazoni ijro etish muddati o'tganligi bois jazodan ham ozod qilinmasligi belgilanmoqda. Bu bilan bola hayotiga tajovuz qilgan og'ir qilmishlar uchun jazoning muqarrarligiga huquqiy kafolat beriladi.
Loyihadagi asosiy o'zgarishlar
| Yo'nalish | Nazarda tutilgan o'zgarish |
|---|---|
| O'ta og'ir jinsiy jinoyatlar | 14 yoshga to'lmagan bolaga nisbatan jinoyatlar uchun uzoq muddatli yoki umrbod ozodlikdan mahrum qilish |
| Javobgarlik muddati | Muddat o'tganligi sababli javobgarlikdan va jazodan ozod qilishga yo'l qo'yilmaydi |
| Tergov va sud jarayoni | Jabrlangan bolani so'roq qilish videoyozuv orqali qayd etiladi, yuzlashtirish maxsus tartibda o'tadi |
| Yuridik yordam | Jabrlangan yoki guvoh bo'lgan bolaga davlat hisobidan yuridik yordam ko'rsatiladi |
| Mas'uliyat | Bolaga g'amxo'rlik qilmaslik va komissiya qarorlarini ijro etmaslik uchun javobgarlik belgilanadi |
Jabrlangan bolani so'roq qilishda yangi kafolatlar
Loyihada zo'ravonlikdan jabrlangan voyaga yetmaganlarni so'roq qilish jarayonini videoyozuv orqali qayd etish taklif etilmoqda. Jinsiy erkinlikka qarshi jinoyatlar bo'yicha jabrlangan bola bilan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchini yuzlashtirish maxsus tartib asosida o'tkaziladi.
Bolalarni himoya qilish faqat jinoyat sodir etilganidan keyin jazo tayinlash bilan cheklanmaydi. Zo'ravonlikning oldini olish, jabrlangan bolaning huquqlarini ta'minlash va uning manfaatlarini tergov hamda sud jarayonlarida himoya qilish ham birdek muhimdir.
Oliy Majlis Qonunchilik palatasi, 29-sentabr 2026-yil
Bolaga yaqin shaxslar tomonidan zo'ravonlik sodir etilgan holatlarda jinoyat ishini sudga qadar yuritish va sud muhokamasi jarayonida vasiylik hamda homiylik organi vakilining ishtiroki ta'minlanadi. Shuningdek, zo'ravonlikdan jabrlangan yoki unga guvoh bo'lgan bolalarga davlat hisobidan yuridik yordam ko'rsatish mexanizmi joriy etilmoqda. Bu bolaning oilasi qanday moddiy imkoniyatga ega bo'lishidan qat'i nazar, malakali yuridik yordam olishini ta'minlaydi.
Pedagog va ota-onalar mas'uliyati kuchayadi
Hujjatda bolalar xavfsizligi uchun ota-ona va ta'lim muassasalari xodimlarining mas'uliyati alohida belgilanmoqda. Bolalarni tarbiyalash majburiyatini bajarmaslik, shahvoniy shilqimlik qilish va nikoh yoshi to'g'risidagi qonunchilikni buzish kabi huquqbuzarliklar uchun ma'muriy jazo choralarini kuchaytirish taklif etilmoqda.
Ta'lim-tarbiya jarayonida pedagog tomonidan bolaga nisbatan zo'ravonlik sodir etilgan taqdirda esa mehnat shartnomasini ish beruvchi tashabbusiga ko'ra bekor qilish uchun huquqiy asos yaratish nazarda tutilgan. Bu talab avvalroq qabul qilingan qonun bilan birga ishlaydi: 11-sentabrda imzolangan hujjat bilan pedagogik faoliyatga bir yillik taqiq joriy etilgani haqida alohida maqolada yozgan edik.
Bundan tashqari, bolalarni ularning sog'lig'iga zarar yetkazuvchi axborotdan himoya qilish to'g'risidagi qonunchilik talablarini buzganlik uchun ham javobgarlik belgilanadi.
Mas'uliyatsizlik ham javobgarlikka tortiladi
Loyiha zo'ravonlikning oldini olishda beparvolikka ham chek qo'yishga qaratilgan. Bolaga g'amxo'rlik ko'rsatmaslik, Bolalar masalalari bo'yicha komissiyalar qarorlarini ijro etmaslik yoki ularning ijrosiga to'sqinlik qilganlik uchun javobgarlik belgilanishi taklif etilmoqda. Ya'ni javobgarlik faqat jinoyat sodir etgan shaxsga emas, bolani himoya qilishi lozim bo'lgan mas'ullarga ham yuklanadi.
Amaldagi qonunchilikda bolalarga nisbatan jinsiy zo'ravonlik uchun oliy jazo turi ko'zda tutilmagan edi, shu sababli jazo choralarini og'irlashtirish bo'yicha takliflar ilgari surilgan. Endi bu takliflar qonun loyihasi shaklida rasmiy ko'rib chiqish bosqichiga o'tdi.
