Qisqacha mazmun:
Tanishuv haftaligi doirasida barcha talabalarga taʼlimning kredit-modul tizimi mohiyati, universitet o'quv jarayoni qanday tashkil etilganligi, masofaviy taʼlim platformasidan qanday foydalanish kerakligi, nazorat ishlarini topshirish tartibi tushuntirildi, shuningdek ilmiy faoliyat, maʼnaviy-maʼrifiy ishlar bo'yicha masofaviy shaklda maʼlumotlar berildi.
O'quv rejalariga muvofiq, talabadan bakalavriat bosqichining har bir o'quv yilida 60 kredit, jami 4 yilda 240 kredit o'zlashtirishi talab etiladi.
Mazkur tizimda nazorat yozma ishlari talaba tomonidan elektron shaklda topshiriladi, yaʼni tizimga yuklanib undan so'ng avtomatik ravishda shifrlanadi va tegishli kafedraga tekshirish uchun elektron shaklda jo'natiladi.
Talaba kursdan kursga o‘tish imkonini bergan kreditlarni to‘plagan, ammo o‘quv yili uchun to‘planishi lozim bo‘lgan barcha kreditlarni yig‘a olmagan bo‘lsa, keyingi o‘quv yilida mustaqil ravishda yoki quyi kurslar bilan birgalikda o‘sha modulni o‘zlashtiradi.
Toshkent davlat yuridik universiteti mamlakatimizda birinchilardan bo'lib Yevropa kredit tizimi (ECTS)ga o'tdi. Ushbu tizimning afzalligi va yutuqlari nimada? U qanday ishlaydi? Shu va boshqa savollar bilan YUZ nashri TDYUU o'quv ishlari bo'yicha prorektori — TDYUU qoshidagi akademik litsey direktori, yuridik fanlar doktori, professor Islombek Rustambekovga murojaat qildi.
— Universitetda joriy etilgan Yevropa kredit tizimi haqida maʼlumot bersangiz.
— Toshkent davlat yuridik universitetida o'quv jarayoni 2020/2021 o'quv yilidan to'liq ECTS, yaʼni Yevropa kredit tizimi asosida tashkil qilindi. Taʼlimning kredit-modul tizimi o'quv jarayonining ochiq va shaffofligi, jumladan, taʼlim berish va baholashning oshkoraligiga asoslanadi. Shuningdek, talabaga hamda uning mustaqil taʼlim olishiga yo'naltirilgan o'qitish bo'lib, kreditlarni yig'ish va ko'chirib o'tkazish, bu orqali esa o'qishini turli taʼlim dargohlarida o'tash imkoniyatini yaratadi. Bu tizimda talaba kelajakda qaysi soha mutaxassisi bo'lmoqchiligiga qarab o'zining mustaqil taʼlim yo'nalishini belgilashi hamda o'qishning bir qismini xorijiy oliy taʼlim muassasalarida davom ettirishi mumkin.
— Tizimni amaliyotga joriy etish borasida universitetda qanday ishlar bajarildi?
— Universitetimizda Yevropa kredit tizimi talablaridan kelib chiqqan holda joriy o'quv yilida bakalavriatda 4 ta taʼlim yo'nalishi, magistraturada esa 8 ta mutaxassislik bo'yicha malaka talablari, o'quv rejalar va fan dasturlari (sillabuslar) to'liq yangidan ishlab chiqildi va tasdiqlandi. Ushbu hujjatlarning ishlab chiqilishida yetuk xorijiy oliy taʼlim muassasalari tajribasi, xalqaro standartlar hamda bugungi kun ish beruvchilarining talablari o'rganildi. Shuningdek, o'quv rejalarida nomutaxassislik fanlari 22 foizdan 10–12 foizga kamaytirildi. Fanlar bloki esa, majburiy fanlar va tanlov fanlariga bo'lindi. Talabalar tomonidan ixtiyoriy qo'shimcha o'zlashtirilishi mumkin bo'lgan kreditlar ham o'quv rejada aks ettirildi.
— Yangi tizimda o'quv jarayonlarini boshlash va o'tkazishda qanday o'zgarishlar bo'ldi?
— 2020/2021 o'quv yilida pandemiya sharoitida dars mashg'ulotlari masofaviy shaklda boshlandi, lekin barcha talabalar uchun tanishtiruv haftaligi o'tkazildi. Tanishuv haftaligi doirasida barcha talabalarga taʼlimning kredit-modul tizimi mohiyati, universitet o'quv jarayoni qanday tashkil etilganligi, masofaviy taʼlim platformasidan qanday foydalanish kerakligi, nazorat ishlarini topshirish tartibi tushuntirildi, shuningdek ilmiy faoliyat, maʼnaviy-maʼrifiy ishlar bo'yicha masofaviy shaklda maʼlumotlar berildi.
Talabalar o'quv jarayoni, dars jadvali, yangi talablar bilan tanishib, tanlov fanlarini ham aniqlab oldi. Ular elektron platformadan foydalanishni o'rganib, o'zlarining o'qituvchilari bilan masofaviy guruhlarni shakllantirdi.
O'quv jarayoni universitet masofaviy taʼlim platformasi (http://distant.tsul.uz), shuningdek, taʼlim jarayoni ishtirokchilarining foydalanish imkoniyati va qulaylik darajasidan kelib chiqib, boshqa taʼlim platformalari, ijtimoiy tarmoqlar va aloqa vositalaridan foydalanilgan holda tashkil qilindi.
Maʼruza mashg'ulotlari platformaga integratsiya qilingan videochat (Big Blue Button) va “Zoom” dasturiy vositasi orqali, seminar mashg'ulotlari esa chat va forumlar tashkil etish, talabalarga topshiriq berish va uni muhokama qilish shaklida o'tkazilib, talabalarning dars mashg'ulotlariga qatnashishi va o'zlashtirishi nazorati to'liq masofaviy taʼlim platformasi asosida amalga oshirildi.
Internet aloqasi sifatsizligi yoki boshqa sabablar bilan masofaviy taʼlim olish imkoniga ega bo'lmagan talabalarga tegishli imkoniyat yaratish choralari ko'rildi. Bu uchun xududlarda joylashgan yuridik texnikumlar, adliya bo'limlari, davlat xizmatlari markazlarida talabalar kelib masofaviy o'qishi uchun sharoitlar yaratildi.
Ayni paytda talabalarimiz anʼanaviy shaklda taʼlim olmoqda.
— Yuqorida tanlov fanlar haqida aytib o'tdingiz. Ularning taqsimlanishi qanday bo'ladi?
— Joriy o'quv yilida har semestrda bittadan tanlov fani belgilangan. Talaba o'quv rejaning tanlov fanlari belgilangan qismidan (6 tadan 10 tagacha fan ko'rsatilgan) fanni tanlaydi. Bunda kamida 30 talaba bitta fanni tanlasa o'sha fan o'qitiladi. Fakultet dekanatlari talabalarga fanlarni tanlash bo'yicha yo'nalish va tushuntirishlar beradi. Talabalarimiz mazkur jarayonni to'liq anglab mohiyatini tushunib olganidan so'ng tanlov fanlari nisbatini ko'paytirib borish rejalashtirilgan.
— Kredit va baho o'rtasida qanday farq bor?
— Bu ikki tushuncha bir xil emas, lekin o'zaro bog'liqligi mavjud. Kredit talabaning maʼlum bir fanni o'zlashtirganini bildiruvchi ko'rsatkichdir, u bevosita ushbu fanga ajratilgan soatlarga bog'langan. Masalan, o'quv rejaga muvofiq, jinoyat huquqi moduliga 10 kredit ajratilgan. Talabaning fanni ijobiy o'zlashtirish ko'rsatkichi qanday bo'lishidan qatiy nazar, yaʼni 56, 71 yoki 90 ball olgan bo'lsa ham bir xil 10 kreditga ega bo'ladi.
O'quv rejalariga muvofiq, talabadan bakalavriat bosqichining har bir o'quv yilida 60 kredit, jami 4 yilda 240 kredit o'zlashtirishi talab etiladi. Magistratura bosqichi 1 yil davom etib, unda jami 90 kredit to'plash belgilangan.
— Talabalarni kursdan-kursga o'tkazish tartibi qanday bo'ladi?
— Tizim talablaridan kelib chiqqan holda talabalar ikkinchi, uchinchi va to'rtinchi kursga o'tkazilishi uchun mutanosib ravishda 40, 100 va 140 hamda undan yuqori kreditlarni to'plashi lozim.
Talaba kursdan kursga o'tish imkonini bergan kreditlarni to'plagan, ammo o'quv yili uchun to'planishi lozim bo'lgan barcha kreditlarni yig'a olmagan bo'lsa, keyingi o'quv yilida mustaqil ravishda yoki quyi kurslar bilan birgalikda o'sha modulni o'zlashtiradi. Buning uchun aynan shu modul uchun ajratilgan to'lovni amalga oshirish shart.
— Kredit tizimida maʼlum bir fanni o'zlashtira olmagan, yaʼni kreditni to'play olmagan talaba o'qishdan chetlashtiriladimi?
— Har semestr va o'quv yili yakuni natijalariga ko'ra talaba belgilangan kreditlar miqdorini o'zlashtirishi lozim. Lekin talaba maʼlum sabablarga ko'ra kreditlarni o'zlashtirmagan bo'lsa, uning keyingi bosqichga o'tkazilishi yoki ushbu bosqichni qayta o'qishi aynan yig'ilgan kreditlar miqdoriga bog'liq bo'ladi. Bunda talaba talabalar safidan chetlashtirilmaydi va faqat qarzdor bo'lgan fanlarini qayta o'zlashtirishi talab etiladi. Kredit tizimida bunday qayta o'zlashtirish tegishli kreditlar miqdoridan kelib chiqib tegishli to'lovlarni amalga oshirishni talab etadi.
O'z navbatida talaba kursda qolirilgan taqdirda ham faqat o'zlashtira olmagan va kredit berilmagan fanlarni qayta o'qib o'zlashtiradi, boshqa muvafaqqiyatli o'tgan va kreditlarni jamlagan fanlarni qayta o'qib o'tirmaydi.
— Nazorat imtihonlari qanday topshiriladi va baholanadi?
— Universitetda baholash tizimi alohida belgilangan bo'lib bunda talabalar har bir fan bo'yicha oraliq va yakuniy nazoratlarni topshirib borishlari talab etiladi hamda maksimal 100 ball bilan baholanish imkoniyatiga ega bo'ladi. Baholash jarayoni ham to'liq shaffof bo'lib, bunda nazorat ishlari “Talabalar reytingini hisobga olish elektron tizimi (SRS – Students Report System)” orqali topshiriladi va baholanadi.
Mazkur tizimda nazorat yozma ishlari talaba tomonidan elektron shaklda topshiriladi, yaʼni tizimga yuklanib undan so'ng avtomatik ravishda shifrlanadi va tegishli kafedraga tekshirish uchun elektron shaklda jo'natiladi. Kafedralarda mazkur ishlar professor-o'qituvchilar o'rtasida taqsimlanib tizimning o'zida tekshiriladi, baholanadi hamda qo'yilgan baho yuzasidan sharh yoziladi. Yaʼni nima sababdan shunday baholandi hamda talaba qanday kamchiliklarga yo'l qo'ygani ko'rsatiladi. Tekshirilgan ishning bahosi va ishga yozilgan taqriz talabaning shaxsiy kabinetida ko'rinadi.
Oraliq va yakuniy nazorat ishlari bo'yicha qo'yilgan baholar ustidan talaba bir marta apellyatsiya shikoyati berish mumkin. Bunda murojaat komissiya tomonidan ko'rib chiqiladi va komissiya xulosasi bilan baho o'zgartirilishi mumkin bo'ladi.
— Bugungi kunda o'quv jarayoni samaradorligini oshirish bo'yicha qanday ishlar amalga oshirilmoqda yoki rejalashtirilgan?
— Universitetimiz faoliyatini, jumladan, o'quv jarayoni sifati va samaradorligini oshirish bo'yicha rejalarimiz ko'p hamda ular bosqichma-bosqich amalga oshirib borilmoq.
Asosiy rejalarimizdan biri bu o'quv va boshqaruv jarayonini to'liq raqamlashtirishdir. Hozirda o'quv jarayoni uchun qator elektron tizimlar yaratilib, joriy etildi. Talabalarga har qanday masala yuzasidan elektron murojaat qilish imkoniyati yaratildi, bitiruv malakaviy ishlari va magistrlik dissertatsiyalari hamda ilmiy rahbarlarni tanlash elektron tizimi joriy etildi, to'lov-shartnomasini elektron ravishda olish hamda to'lovlar bo'yicha qarzdorlikni nazorat qilib borish mexanizmi ishga tushirildi.
Bunday tashqari, darslarni o'tkazish sifatini oshirish bo'yicha, o'quv jarayonini amaliyot bilan bog'liqligini taʼminlash doirasida qator ishlar amalga oshirilmoqda. Talabalar uchun barcha shart-sharoitlar yaratilib, elektron kutubxona, xalqaro maʼlumotlar bazasidan foydalanish imkoniyatlari yaratilgan, amaliyot klublari tashkil etilgan, o'quv jarayoniga amaliyotchi mutaxassislar, shuningdek, xorijiy professorlar keng jalb etib kelinmoqda.
Albatta, hali amalga oshirishimiz kerak bo'lgan vazifalar juda ko'p. O'ylaymanki, ularni amalga oshirish orqali xalqaro darajada raqobatbardosh yuqori malakali kadrlar tayyorlashga erishamiz.
Javlonbek VAFOYEV suhbatlashdi
Bu yangilik sizga qanday ta'sir qildi? Fikringizni yozib qoldiring.
Javoblar (0 )