O'zbekistonda talabalarga to'lanadigan bazaviy stipendiya miqdori (570 ming so'm) rasmiy kambag'allik chegarasi — minimal iste'mol xarajatlaridan (715 ming so'm) 145 ming so'mga past. Bu holat Konstitutsiyaga zidmi degan savolni keltirib chiqarmoqda.
Ma'lumotlarga ko'ra, 2025-yil 1-avgustdan boshlab talabalar uchun bazaviy stipendiya 569 670 so'm etib belgilangan. Agar talaba barcha fanlardan faqat "a'lo" o'zlashtirish ko'rsatkichiga (reytingi 86 ball va undan yuqori) ega bo'lsa, stipendiya 683 604 so'mga oshadi — bu bazaviy miqdordan 20% yuqori. Shu bilan birga, 1- va 2-guruh nogironligi bo'lgan talabalar, shuningdek yetim bolalar va ota-ona qaramog'idan mahrum bo'lgan talabalar bazaviy stipendiyaga nisbatan 50 foiz yuqori miqdorda stipendiya oladilar.
Ammo bu raqamlar ham real yashash xarajatlarini qoplamaydi. Minimal iste'mol xarajatlari (kambag'allik chegarasi) 715 ming so'mni tashkil etadi. Eng yuqori bazaviy stipendiya — "a'lo" o'qiydigan talaba uchun 683 ming so'm — ham bu chegaradan past.
Vazirlik vakillari stipendiyalarni 35% gacha oshirish taklifini bergan, biroq bu taklif bir yildan beri inobatga olinmayapti. Rasmiylar stipendiyalarning oshirilmasligini to'lov-kontrakt narxlarining o'zgarmaganligi bilan bog'laydi.
Prezident stipendiyasi 2 410 695 so'mni tashkil etadi. Beruniy, Ibn Sino, Navoiy, Ulug'bek, Imom al-Buxoriy, Bobur kabi nomdor davlat stipendiyalari esa 1 607 130 so'm miqdorida to'lanadi. Biroq bu stipendiyalar faqat bir necha yuz nafar eng iqtidorli talabaga beriladi.
O'zbekiston Konstitutsiyasining 50-moddasi har bir shaxsning ta'lim olish huquqini kafolatlaydi va davlatning ta'lim tizimini rivojlantirish bo'yicha majburiyatlarini belgilaydi. Konstitutsiyada fuqarolar davlat ta'lim tashkilotlarida tanlov asosida davlat hisobidan oliy ma'lumot olishga haqli ekanligi qayd etilgan. Garchi Konstitutsiyada stipendiyalar miqdori aniq belgilanmagan bo'lsa-da, talabalarning moddiy ta'minoti masalasi davlat siyosatining muhim yo'nalishlaridan biri hisoblanadi.
2025-yilda stipendiyalarni sezilarli darajada oshirish masalasi ko'tarilgan va har yili miqdorlarni 10 foizga oshirib borish ko'zda tutilgan. 2026-yil uchun davlat byudjetiga oid qonunda ish haqi, pensiyalar, stipendiyalar va nafaqalar miqdorini oshirishga 6 trillion so'mdan ortiq mablag' ajratilgan. Xususan, stipendiyalar uchun 2,2 trillion so'm yo'naltirilishi belgilangan.
Ijtimoiy tarmoqlarda talabalar va kuzatuvchilar bu holatni keskin tanqid qilmoqda. "Stipendiya kambag'allik chegarasidan past bo'lsa, bu talabani o'qishga undash emas, balki omon qolish muammosiga duchor qilish", degan fikrlar ko'plab bildirilmoqda.
Taqqoslash uchun, qo'shni davlatlarda ham stipendiya miqdorlari har xil. Masalan, Qozog'istonda bazaviy stipendiya taxminan 50-60 AQSh dollori ekvivalentida bo'lib, bu O'zbekistondagidan yuqori. Rossiyada esa yashash minimumi va stipendiyalar o'rtasidagi farq muntazam ravishda indeksatsiya qilinadi.
Talabalar huquqlarini himoya qiluvchi ekspertlarning fikricha, Konstitutsiyada ta'lim olish huquqi kafolatlangan — bu huquq esa nafaqat o'qishga kirish, balki o'qish davomida munosib sharoitda yashashni ham o'z ichiga oladi. Agar stipendiya miqdori kambag'allik chegarasidan past bo'lsa, bu talabaning o'qishga to'liq e'tibor qaratishiga to'sqinlik qiladi.
2026-2027 o'quv yilidan boshlab "Yangi O'zbekiston stipendiyasi" dasturi ishga tushirilishi kutilmoqda. Bu dastur doirasida har yili 500 nafargacha xalqaro talabaga O'zbekiston universitetlarida grant asosida o'qish imkoniyati beriladi. Biroq mahalliy talabalar uchun stipendiya muammosi hal etilmaganligicha qolmoqda.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun tizimga kiring.