Stipendiya kundalik xarajatlarga yetmayapti

O‘zbekistonda talabalar olayotgan stipendiya miqdori kundalik xarajatlarni qoplashga yetmayotgani sababli uni oshirish zarurligi rasmiy darajada ko‘tarildi. Bu taklif 30-iyul kuni Toshkent shahrida o‘tgan fiskal muloqotda Fiskal tahlillar instituti tomonidan bildirildi.

Hozirgi holat: 1,6 million talabaning atigi 7 foizi stipendiya oladi

Raqamlar o‘zi yoqimsiz haqiqatni ko‘rsatmoqda: 1,6 million nafar talabaning atigi 118 ming nafari yoki 7,3 foizi stipendiya olmoqda. Bazaviy stipendiya esa minimal iste‘mol xarajatlaridan ham past. Bundan tashqari, mavjud tizim talabaning ijtimoiy holatini yetarli darajada hisobga olmaydi.

Avvalroq Prezident va nomdor davlat stipendiyalariga arizalar qabuli boshlangani haqida xabar bergan edik. Biroq ular ham cheklangan miqdordagi iqtidorli talabalarga mo‘ljallangan.

Qanday takliflar berildi

Fiskal tahlillar instituti mas‘ullari quyidagi asosiy takliflarni ilgari surdi:

• Manzilli stipendiya qo‘llab-quvvatlovini joriy etish — talabaning ijtimoiy holatidan kelib chiqib individual yondashuv
• Stipendiya miqdorini minimal iste‘mol xarajatlari darajasigacha oshirish — bazaviy to‘lovni real ehtiyojlarga moslash
• Turar joy ijarasi uchun subsidiyalarni saqlash — yotoqxonadan tashqarida yashovchi talabalarni qo‘llab-quvvatlash
• Vazirlik, idora va ish beruvchilarga to‘lanadigan stipendiyalarni kengaytirish — xususiy sektorni ham talabalarni moliyalashtirishga jalb qilish

Stipendiya nega bunchalik kam

Mavjud tizimda stipendiya asosan akademik ko‘rsatkichlarga qarab taqsimlanadi va ijtimoiy ehtiyoj mezoni deyarli inobatga olinmaydi. Oqibatda moddiy yordamga muhtoj ko‘plab talabalar stipendiyasiz qolmoqda. Stipendiya oladigan 7,3 foizlik ko‘rsatkich xalqaro standartlarga nisbatan juda past hisoblanadi.

Fiskal muloqotda ta‘kidlanganidek, hozirgi stipendiya tizimi nafaqat miqdor jihatidan, balki qamrov darajasi bo‘yicha ham jiddiy islohotlarga muhtoj. Taklif etilayotgan o‘zgartirishlar talabalarning o‘qishga e‘tibor qaratishiga va moddiy tashvishlarsiz bilim olishiga sharoit yaratishi kutilmoqda.

Nega aynan hozir bu masala ko‘tarildi

Fiskal muloqot — bu davlat budjeti va soliq siyosati masalalarini muhokama qiluvchi muhim maydon. Stipendiya masalasining aynan shu yerda ko‘tarilishi davlatning talabalarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashga bo‘lgan e‘tibori ortib borayotganini ko‘rsatadi. So‘nggi yillarda talabalar soni keskin oshdi: 2016-yilda 280 ming atrofida bo‘lgan talabalar soni bugun 1,6 millionga yetgan. Biroq stipendiya oluvchilar soni va miqdori bu o‘sishga mutanosib ravishda oshirilmagan.

Xalqaro tajribaga nazar solsak, rivojlangan mamlakatlarda talabalarning 20-40 foizi turli ko‘rinishdagi moddiy yordam oladi. O‘zbekistondagi 7,3 foizlik ko‘rsatkich bu borada jiddiy islohotlar zarurligini yana bir bor tasdiqlaydi. Manzilli yondashuv esa kam ta‘minlangan oilalar farzandlariga ustuvor yordam ko‘rsatish imkonini beradi.