1,6 million talaba: O’zbekiston oliy ta’lim tizimi qanchalik kengaydi?

Raqamlar ortidagi manzara: O'zbekiston oliy ta'lim tizimida necha talaba bor?

O'zbekiston oliy ta'lim tizimi so'nggi besh yil ichida tubdan o'zgardi. 2021/2022 o'quv yilida bor-yo'g'i 808 ming talaba bo'lgan bo'lsa, bugungi kunda bu ko'rsatkich ikki barobarga yaqin o'sib, 1 million 632 ming 980 nafarga yetdi. Bu faqat raqam emas – bu mamlakatda oliy ma'lumot olish imkoniyati qanchalik kengayganining jonli dalili.

Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligining HEMIS tizimi ma'lumotlariga ko'ra, mamlakatda jami 207 ta oliy ta'lim muassasasi faoliyat yuritmoqda. Shulardan 101 tasi davlat, 74 tasi nodavlat va 32 tasi xorijiy OTMlar hisoblanadi. Professor-o'qituvchilar soni esa 48 ming 995 nafarga yetgan.

Ayollar yetakchilik qilmoqda

Eng qiziq statistik ko'rsatkichlardan biri – talabalar tarkibidagi gender nisbat. OTMlarda 888 ming 996 nafar ayol va 743 ming 984 nafar erkak tahsil olmoqda. Ya'ni, ayollar talabalar umumiy sonining 54,5 foizini tashkil qiladi. Bu O'zbekistonda xotin-qizlarning oliy ta'limga bo'lgan intilishi va imkoniyatlari ortib borayotganining aniq isboti.

Bakalavriat – asosiy ulush

Ta'lim bosqichlari bo'yicha eng katta qism bakalavriatga to'g'ri keladi – 1 million 566 ming 147 nafar talaba. Magistraturada 60 ming 20 nafar, ordinaturada esa 6 ming 813 nafar talaba tahsil oladi. Ayniqsa, magistratura yo'nalishi jadal sur'atlar bilan o'smoqda – o'tgan yilga nisbatan magistraturaga qabul qilinganlar soni 70,4 foizga ko'paygan.

Kontrakt hukmronligi

Moliyalashtirish shakllariga nazar tashlasak, to'lov-kontrakt asosida o'qiyotganlar soni – 1 million 462 ming 886 nafar. Davlat granti asosida esa atigi 170 ming 94 nafar talaba tahsil oladi. Bu ma'lumotlar oliy ta'limda kontrakt tizimi ustunligicha qolayotganini ko'rsatadi: talabalarning qariyb 90 foizi o'qishi uchun pul to'laydi.

Poytaxt markazda, hududlar orqada

Hududlar kesimida Toshkent shahri mutlaq yetakchi – bu yerda 95 ta oliy ta'lim muassasasi joylashgan. Toshkentda jami 579 mingdan ortiq talaba tahsil oladi, bu umumiy talabalar sonining 37,7 foizini tashkil qiladi. Keyingi o'rinlarda Buxoro viloyati (117,7 ming), Qashqadaryo (111,6 ming) va Toshkent viloyati (101,5 ming) turadi. Eng kam OTM esa Sirdaryo viloyatida – atigi 3 ta.

Professor-o'qituvchilar: yuklama ortmoqda

O'qituvchilar soni ham o'sib bormoqda – 48,9 ming nafar professor-o'qituvchi faoliyat yuritadi. Biroq, har bir o'qituvchiga to'g'ri keladigan talabalar soni baribir yuqoriligicha qolmoqda. O'zbekistonda o'rtacha bir o'qituvchiga 33 dan ortiq talaba to'g'ri keladi, bu rivojlangan mamlakatlardagi ko'rsatkichlardan (10-15 talaba) sezilarli farq qiladi.

Nimani anglatadi bu?

1,6 millionlik talabalar armiyasi – bu O'zbekistonning ta'limga bo'lgan talabi va intellektual salohiyati qanchalik ulkan ekanini ko'rsatadi. Biroq, kontrakt tizimining ustunligi, hududiy nomutanosiblik va o'qituvchilarga tushayotgan yuqori yuklama kabi muammolar ham bor. 2030 yilga borib oliy ta'lim bilan qamrab olish darajasini 50 foizga yetkazish rejasi esa yangi muammo va imkoniyatlarni keltiradi.

Ma'lumotlar HEMIS tizimi va O'zbekiston Statistika qo'mitasi ma'lumotlari asosida tayyorlandi.