O'zbekistonda 16 yoshga to'lmagan bolalarning ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishini cheklash bo'yicha qonun loyihasi ishlab chiqilmoqda. Bu haqda Maktabgacha va maktab ta'limi vaziri E'zozxon Karimova 26-iyun kuni ma'lum qildi.
Vazirning aytishicha, ushbu masala yuzasidan parlament deputatlari va senatorlar bilan muhokamalar o'tkazilgan. Qonun loyihasi ishlab chiqilib, jamoatchilik muhokamasiga qo'yilishi rejalashtirilmoqda. "Biz ham hozir ushbu masalani o'ylayapmiz. Bu bo'yicha deputatlarimiz va senatorlarimiz bilan ham gaplashdik. Qonun loyihasini ishlab chiqib, jamoatchilik muhokamasiga qo'ymoqchimiz. Bu tartib bizda ham bo'lishi kerak, deb o'ylayman", — dedi vazir.
E'zozxon Karimova bolalarni telefondan to'liq voz kechtirishning imkoni yo'qligini, ammo undan foydalanish madaniyati va me'yorini shakllantirish muhimligini ta'kidladi. "Hozir texnika asri, bolalarimizdan telefonlarni yulib ololmaymiz. Albatta, telefon kerak. Ammo undan foydalanish madaniyati va me'yori ham bo'lishi zarur. O'quvchining maktabga kirishdan oldin telefonini qoldirishga oid buyruq chiqqan va odob-axloq qoidalari ham mavjud. Lekin bu qoidalar qayerdadir ishlaydi, qayerdadir esa ishlamaydi. Buni endilikda qattiq nazoratga olib, 16 yoshgacha bo'lgan bolalarimizni ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishni qonun bilan cheklamoqchimiz", — deydi u.
Dunyoviy tendensiya: ko'plab davlatlar cheklov joriy qilmoqda
O'zbekistonning bu tashabbusi jahon miqyosidagi tendensiyaga mos keladi. Dunyoning ko'plab davlatlari bolalar va o'smirlarning smartfon hamda ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishini cheklash bo'yicha keskin choralar ko'rmoqda.
Avstraliya 2025-yil dekabridan boshlab 16 yoshgacha bo'lgan bolalar uchun ijtimoiy tarmoqlarga kirishni to'liq taqiqladi. Buyuk Britaniya 2026-yil 15-iyun kuni 16 yoshdan kichik bolalar uchun ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishni taqiqlashini e'lon qildi. Birlashgan Arab Amirliklari 15 yoshdan kichik bolalarga ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishni taqiqladi va 15-16 yoshdagi o'smirlar uchun qo'shimcha xavfsizlik choralarini joriy etdi.
Qo'shni Qozog'istonda ham voyaga yetmaganlarning telefon va ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishini cheklash bo'yicha tashabbuslar ilgari surilgan. Fransiya, Ispaniya, Daniya, Kanada va Turkiya kabi davlatlar ham shunga o'xshash cheklovlarni ko'rib chiqmoqda. Norvegiya esa 16 yoshgacha bo'lganlarga ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishni taqiqlash niyatida ekanligini bildirgan.
Nima uchun aynan endi?
Mutaxassislarning fikricha, ijtimoiy tarmoqlarning bolalar psixikasiga salbiy ta'siri tobora ko'proq o'rganilmoqda. So'nggi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, ijtimoiy tarmoqlardan haddan tashqari ko'p foydalanish o'smirlarda depressiya, uyqu buzilishi, o'zini past baholash va diqqatni jamlashda qiyinchiliklarga olib keladi. Shu bilan birga, raqamli qaramlik bolalarning real hayotdagi muloqot qobiliyatiga ham salbiy ta'sir ko'rsatmoqda.
UNICEF O'zbekiston vakolatxonasi esa barcha voyaga yetmaganlar uchun ijtimoiy tarmoqlarni to'liq taqiqlashni qo'llab-quvvatlamasligini bildirgan. Tashkilot yoshga bog'liq cheklovlar maqsadli, dalillarga asoslangan va mutanosib bo'lishi, shuningdek, platformalar javobgarligi, raqamli savodxonlik va oilani qo'llab-quvvatlash bilan birlashtirilishi kerakligini ta'kidlaydi.
Hozirgi holat: 2012-yildan beri o'zgarmagan nizom
Ayni paytda O'zbekiston maktablarida mobil telefonlardan foydalanish 2012-yilda qabul qilingan nizom bilan tartibga solinadi. Ushbu nizomga ko'ra, o'quvchilar dars vaqtida telefonlarini o'chirilgan yoki ovozsiz rejimda saqlashlari kerak. Biroq, amalda bu qoidalarning ijrosi ko'plab maktablarda to'liq ta'minlanmayapti.
Vazirning ta'kidlashicha, yangi qonun loyihasi ushbo muammoni hal qilish va bolalarni raqamli makonda himoya qilishning yanada samarali mexanizmini yaratishga qaratilgan.
O'zbekiston 2026-yil aprel oyida internet va telekommunikatsiya tarmoqlari orqali bolalarga qarshi sodir etilgan huquqbuzarliklar uchun jazolarni kuchaytiruvchi qonunni qabul qilgan edi. Bu qonun voyaga yetmaganlar ishtirokidagi pornografik materiallarni saqlash va tarqatish uchun javobgarlikni ham kuchaytirgan. Ijtimoiy tarmoqlarni cheklash tashabbusi esa bolalarni raqamli tahdidlardan himoya qilish bo'yicha navbatdagi qadam bo'lishi mumkin.
Reklama
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun tizimga kiring.