Turkiyada 15 yoshga to‘lmagan bolalar 1-noyabrdan boshlab ijtimoiy tarmoqlarda akkaunt ochib, ulardan foydalana olmaydi. Bu haqdagi nizom 10-oktabr kuni mamlakatning Rasmiy gazetasida e’lon qilindi. Hujjat ijtimoiy tarmoq platformalari uchun foydalanuvchi yoshini davlat xizmatlari portali orqali tekshirish majburiyatini kiritadi.
Turkiya parlamenti bu yo‘nalishdagi qonunni joriy yil aprel oyida qabul qilgan edi. Endi Prezident huzuridagi Kiberxavfsizlik boshqarmasi ishlab chiqqan nizom uni amalda qo‘llash tartibini belgilaydi. Hujjat 1-noyabrdan kuchga kiradi.
Yoshni tasdiqlash davlat portali orqali amalga oshiriladi
Yangi tartibga ko‘ra, platformalar akkaunt ochish vaqtida foydalanuvchining yoshini Turkiyaning e-Devlet elektron davlat xizmatlari portali orqali yaratiladigan raqamli token yordamida aniqlashi kerak. Token shaxsiy ma’lumotlarni oshkor qilmaydi — u faqat foydalanuvchi 15 yoki 18 yosh chegarasiga yetgani haqida javob beradi.
Platformalar bu ma’lumotdan boshqa maqsadda foydalanishi mumkin emas. 15 yoshga to‘lmagan arizachi aniqlansa, akkaunt ochish so‘rovi rad etiladi. Foydalanuvchi yosh cheklovini chetlab o‘tayotganiga asosli shubha tug‘ilsa, akkaunt vaqtincha to‘xtatiladi va undan qayta foydalanish uchun yoshni tasdiqlash talab qilinadi.
Nizom yoshni tekshirish usullarining ishonchliligi, algoritm tuzilishi va bolalarga qaratilgan xizmat siyosati foydalanuvchilar, ota-onalar hamda nazorat organi uchun tushunarli, tekshiriladigan va sinovdan o‘tkaziladigan bo‘lishini talab qiladi. Platformalar ota-ona nazorati vositalarini ham yaratishi shart.
15–17 yoshdagilar uchun cheklangan akkauntlar joriy etiladi
15 yoshdan 17 yoshgacha bo‘lgan foydalanuvchilarga maxsus akkauntlar ochiladi. Bunday akkauntlar sukut bo‘yicha yopiq bo‘ladi va ularni ochiq holatga o‘tkazish imkoniyati berilmaydi. Boshqa foydalanuvchilar o‘smir kimlarni kuzatayotganini ham, uni kim kuzatayotganini ham ko‘ra olmaydi.
Xabar almashish ham cheklanadi: o‘smir faqat o‘zi kuzatib boradigan akkauntlardan xabar qabul qiladi. Shaxsiy reklama ko‘rsatish, xabarning o‘qilganlik belgisi va profil suratlari, post hamda rasmlardan skrinshot olish taqiqlanadi. Bundan tashqari, o‘smirlar akkauntida cheksiz lenta kabi foydalanuvchini ekranda ushlab turuvchi funksiyalar bo‘lmaydi, ularning ma’lumotlari esa profil tuzish uchun ishlatilmaydi.
Mavjud akkauntlar 2027-yil 31-martgacha moslashtiriladi
Hozir faol bo‘lgan, ammo yoshi hali tasdiqlanmagan akkauntlar 2027-yil 31-martga qadar yangi talablarga moslashtirilishi kerak. Ya’ni 1-noyabrdan keyin platformalar eski foydalanuvchilarni ham bosqichma-bosqich tekshiruvdan o‘tkazadi.
Nizom platformalardan bolaning manfaatlarini, uning jismoniy, ruhiy, psixologik, ijtimoiy va hissiy rivojlanishini hisobga olishni talab qiladi. Yosh chegarasi esa bolalarni raqamli muhitdagi xavflardan himoya qilish maqsadida joriy etilmoqda.
Dunyoda bolalar uchun ijtimoiy tarmoq cheklovlari kengaymoqda
Turkiya bu yo‘lda yolg‘iz emas. Avstraliya 16 yoshgacha bolalar uchun ijtimoiy tarmoqlarga kirishni to‘liq taqiqlagan, Buyuk Britaniya va Birlashgan Arab Amirliklari ham shunga o‘xshash choralarni joriy qilgan. Norvegiya kabi davlatlar cheklovlarni ko‘rib chiqmoqda.
O‘zbekiston ham bu masalada ortda qolmayapti. 2026-yil iyun oyida maktabgacha va maktab ta’limi vaziri E’zozxon Karimova 16 yoshga to‘lmagan bolalarning ijtimoiy tarmoqlaridan foydalanishini qonun bilan cheklash rejalashtirilayotganini ma’lum qilgan edi. Unga ko‘ra, qonun loyihasi ishlab chiqilib, jamoatchilik muhokamasiga qo‘yilishi ko‘zda tutilgan.
