Qozog‘istonda 16 yoshgacha bolalarga ijtimoiy tarmoqlar taqiqlanishi kutilmoqda

Qozog‘iston Madaniyat va axborot vazirligi 16 yoshga to‘lmagan bolalarning ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishini qonunan cheklash bo‘yicha takliflarni ishlab chiqmoqda. Vazirlik o‘rinbosari Qanat Iskakovning jurnalistlar bilan muloqotda ma’lum qilishicha, ushbu tashabbus yosh avlodni ruhiy va axborot xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan. NUR.KZ nashri tarqatgan xabarga ko‘ra, ayni payda tegishli normativ-huquqiy hujjatlar loyihasi mutasaddi idoralar va jamoatchilik vakillari ishtirokida muhokama qilinmoqda.

So‘nggi yillarda bolalar va o‘smirlar o‘rtasida ijtimoiy tarmoqlarga qaramlik, kiberbulling hamda salbiy kontent ta’siri ortib borayotgani ko‘plab davlatlarni qat’iy choralar ko‘rishga undamoqda. Qozog‘iston rasmiylari ham ushbu muammoni bartaraf etish uchun Yevropa va Avstraliya kabi rivojlangan mamlakatlar tajribasini chuqur o‘rganib chiqmoqda.

Qonun loyihasidagi asosiy cheklovlar va talablar

Taklif etilayotgan tartibga ko‘ra, 16 yoshga yetmagan fuqarolarga ijtimoiy tarmoqlarda shaxsiy sahifa va akkauntlar ochish taqiqlanishi yoki faqat ota-onaning rasmiy roziligi va nazorati ostida ruxsat berilishi ko‘zda tutilgan. Bunday taqiq nafaqat mahalliy platformalarga, balki mamlakat hududida faoliyat yuritayotgan barcha xalqaro ijtimoiy tarmoqlar hamda messenjerlarga ham tatbiq etilishi rejalashtirilmoqda.

Vazirlik vakillarining ta’kidlashicha, asosiy maqsad bolalarni internetdan butunlay uzib qo‘yish emas, balki ularni yoshiga mos bo‘lmagan ziddiyatli ma’lumotlar, zo‘ravonlik targ‘iboti va kiberjinoyatchilar tuzog‘idan himoya qilishdir. Shu bilan birga, ta’lim va rivojlantiruvchi platformalardan foydalanish uchun maxsus yengilliklar saqlanib qoladi.

Xalqaro tajriba va biometrik nazorat mexanizmi

Cheklov mexanizmlarini amalda qo‘llashda eng murakkab masalalardan biri — foydalanuvchilarning haqiqiy yoshini aniqlash hisoblanadi. Qozog‘iston hukumati bu borada biometrik identifikatsiya hamda milliy Raqamli ID tizimlaridan foydalanish imkoniyatlarini ko‘rib chiqmoqda. Bu orqali soxta tug‘ilgan sana kiritish va taqiqlarni aylanib o‘tish holatlariga barham berish ko‘zlangan.

Jahon tajribasida ham shunga o‘xshash tashabbuslar faol muhokama qilinmoqda. Masalan, Avstraliya hukumati yaqinda 16 yoshgacha bo‘lgan bolalar uchun ijtimoiy tarmoqlarni taqiqlovchi qonunni qabul qilgan edi. Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida ham raqamli rozilik yoshi bosqichma-bosqich oshirilmoqda va platformalarga bolalar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha qat’iy talablar qo‘yilmoqda.

Ota-onalar mas'uliyati va jamoatchilik munosabati

Ushbu qonun loyihasi Qozog‘iston jamiyatida keng rezonans va muhokamalarga sabab bo‘ldi. Bir guruh ekspertlar va ota-onalar ushbu tashabbusni to‘liq qo‘llab-quvvatlab, bu chora bolalarning ruhiy salomatligini saqlash hamda ularning diqqatini o‘qish va sportga qaratishda muhim rol o‘ynashini ta’kidlamoqda.

Biroq, boshqa bir guruh mutaxassislar taqiqlarning o‘zi yetarli emasligi, eng avvalo bolalarda raqamli savodxonlikni shakllantirish hamda ota-onalarning nazorat mas’uliyatini oshirish zarurligini eslatib o‘tmoqda. Qonun loyihasi parlament muhokamasiga kiritilishidan oldin barcha tahliliy va huquqiy ekspertizalardan o‘tkazilishi kutilmoqda.