O‘zbekiston Milliy universitetiKirish ballari 2025–2026

O‘zbekiston Milliy universiteti: Tarixi, tuzilmasi va ilmiy salohiyati

O‘zbekiston Milliy universiteti (Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zMU) O‘rta Osiyo mintaqasidagi eng qadimgi va eng yirik oliy ta’lim muassasalaridan biri hisoblanadi. Mazkur universitet nafaqat O‘zbekistonda, balki mintaqada zamonaviy oliy ta’lim tizimining shakllanishiga asos bo‘lgan fundament bo‘lib, hozirgi kunda ilmiy va pedagogik kadrlar tayyorlash markazi sifatida faoliyat yuritadi.

Universitetning tashkil etilish tarixi

O‘zbekiston Milliy universitetining tashkil etilishi 20-asrning boshlariga borib taqaladi. 1918-yil 12-may kuni Turkiston xalq universiteti sifatida asos solingan. Universitetning tashkil etilishida o‘sha davrning ma’rifatparvar ziyolilari, xususan, Munavvar Qori Abdurashidxonov boshchiligidagi milliy ittihodchilarning hissasi katta bo‘lgan. Dastlabki yillarda universitet tarkibida adabiyot, matematika, fizika kabi fundamental fanlar bo‘yicha kurslar tashkil etilgan.

1920-yil 24-sentabrda universitetga davlat maqomi berilgan va u O‘rta Osiyo davlat universiteti (SAGU) nomi bilan yuritila boshlagan. Keyinchalik, 1960-yilda Toshkent davlat universiteti (ToshDU) deb nomlangan. O‘zbekiston Respublikasi Mustaqillikka erishgandan so‘ng, 1991-yil 28-yanvarda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan universitetga “Milliy universitet” maqomi berilgan hamda u Mirzo Ulug‘bek nomi bilan ataladigan bo‘lgan. Oliy o‘quv yurti o‘z faoliyati davomida 100 dan ortiq yirik akademik va olimlarni yetishtirib chiqargan.

Fakultetlar tuzilmasi

O‘zMU tarkibida bugungi kunda fundamental, ijtimoiy-gumanitar va tabiiy fanlar bo‘yicha keng qamrovli fakultetlar faoliyat olib bormoqda. Universitetning akademik tuzilmasi quyidagi fakultetlarni o‘z ichiga oladi:

• Matematika fakulteti
• Fizika fakulteti
• Biologiya fakulteti
• Kimyo fakulteti
• Geologiya va geoinformatsion tizimlar fakulteti
• Geografiya va tabiiy resurslar fakulteti
• Tarix fakulteti
• Ijtimoiy fanlar fakulteti
• Jurnalistika fakulteti
• Xorijiy filologiya fakulteti
• O‘zbek filologiyasi fakulteti
• Iqtisodiyot fakulteti
• Ekologiya fakulteti
• Taekvondo va sport faoliyati fakulteti
• Gidrometeorologiya fakulteti

Ilmiy salohiyat va kadrlar zaxirasi

Universitetning ilmiy salohiyati respublika miqyosida eng yuqori ko‘rsatkichlardan biriga ega. Muassasada jami 1000 nafardan ortiq professor-o‘qituvchilar faoliyat yuritadi. Ulardan 200 nafardan ziyodi fan doktori (DSc) va professorlar, 500 nafarga yaqini esa fan nomzodlari, falsafa doktorlari (PhD) va dotsentlardir. Ilmiy salohiyat darajasi o‘rtacha 60-65 foizni tashkil etadi.

Universitet qoshida bir nechta yirik ilmiy-tadqiqot institutlari va markazlar mavjud. Xususan, Amaliy fizika ilmiy-tadqiqot instituti, Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti hamda Biofizika va biokimyo instituti kabi muassasalar O‘zMU bilan uzviy ilmiy aloqada ishlaydi. Har yili universitet olimlari tomonidan 2000 dan ortiq ilmiy maqolalar xalqaro nufuzli Scopus va Web of Science bazalaridagi jurnallarda e’lon qilinadi.

Xalqaro hamkorlik

O‘zbekiston Milliy universiteti dunyoning 30 dan ortiq mamlakatlaridagi 100 dan ziyod oliy ta’lim muassasalari va ilmiy markazlari bilan hamkorlik shartnomalariga ega. Asosiy hamkor davlatlar qatoriga Rossiya, AQSh, Germaniya, Fransiya, Yaponiya, Janubiy Koreya, Xitoy va Turkiyadagi nufuzli universitetlar kiradi.

Xalqaro grantlar doirasida Erasmus+, Horizon Europe va ITEC kabi dasturlar bilan faol ishlanadi. Universitet QS (Quacquarelli Symonds) xalqaro reytingida dunyoning eng kuchli 1000 talik universitetlari ro‘yxatiga kirish bo‘yicha maqsadli ko‘rsatkichlarga ega bo‘lib, 2023-2024 yillardagi hisobotlarga ko‘ra, bir necha fan sohalari (matematika, fizika) bo‘yicha “Top-500” talikdan joy olgan. Shuningdek, xorijiy OTMlar bilan hamkorlikda qo‘shma ta’lim dasturlari (Double Degree) yo‘lga qo‘yilgan.

Talabalar kontingenti va o‘quv jarayoni

Hozirgi kunda universitetda jami talabalar soni 30 000 nafardan oshadi. O‘quv jarayonlari kredit-modul tizimi asosida tashkil etilgan. Talabalarning katta qismi kunduzgi ta’lim shaklida tahsil oladi, shuningdek, sirtqi va kechki ta’lim shakllari ham mavjud. Universitetda xorijiy talabalar uchun ham kvotalar ajratilgan bo‘lib, Markaziy Osiyo, Afg‘oniston, Xitoy va MDH davlatlaridan kelgan yuzlab talabalar turli yo‘nalishlarda bilim olmoqda.

O‘quv jarayonini zamonaviy axborot texnologiyalari bilan ta’minlash maqsadida “HEMIS” axborot tizimi to‘liq joriy etilgan. Universitetning Axborot-resurs markazi fondi 3 milliondan ortiq bosma va elektron adabiyotlarni o‘z ichiga oladi va bu O‘rta Osiyodagi eng boy kutubxona fondlaridan biri hisoblanadi.

Magistratura va oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim

O‘zMU yuqori malakali ilmiy-pedagogik kadrlar tayyorlash bo‘yicha tayanch muassasa hisoblanadi. Magistratura bosqichida 100 ga yaqin mutaxassisliklar bo‘yicha kadrlar tayyorlanadi. Magistrantlar soni jami talabalar kontingentining taxminan 10-12 foizini tashkil qiladi.

Oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim tizimi (tayanch doktorantura, doktorantura va mustaqil tadqiqotchilik) doirasida universitetda 30 dan ortiq ixtisoslashtirilgan ilmiy kengashlar faoliyat ko‘rsatadi. Ushbu kengashlar fizika-matematika, kimyo, biologiya, tarix, iqtisodiyot, filologiya va falsafa fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) va fan doktori (DSc) ilmiy darajalarini berish vakolatiga ega. Har yili 100 dan ortiq dissertatsiya ishlari muvaffaqiyatli himoya qilinadi.

Universitetning ilmiy nashrlari sirasiga “O‘zMU xabarlari” (Vestnik NUUz) jurnali kiradi, u Oliy attestatsiya komissiyasi (OAK) tomonidan e’tirof etilgan nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan. Tadqiqotchilar uchun barcha sharoitlar yaratilgan bo‘lib, zamonaviy laboratoriyalar va xalqaro elektron ilmiy ma’lumotlar bazalaridan foydalanish imkoniyati mavjud.