O’zbekiston milliy pedagogika universitetiKirish ballari 2025–2026

Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti: Tarixiy shakllanish va zamonaviy akademik salohiyat

O‘zbekiston Respublikasining ta’lim tizimida yetakchi o‘rinni egallovchi Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti (TDPU) mamlakatdagi eng qadimiy va nufuzli oliy ta’lim muassasalaridan biri hisoblanadi. Mazkur muassasa pedagog kadrlarni tayyorlash, ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish va metodik bazani shakllantirish bo’yicha tayanch universitet maqomiga ega. Universitet o’z faoliyati davomida nafaqat O‘zbekiston, balki Markaziy Osiyo mintaqasi uchun ham yuqori malakali mutaxassislar yetkazib beruvchi asosiy maskan bo’lib kelmoqda.

Universitetning tashkil etilish tarixi va rivojlanish bosqichlari

Toshkent davlat pedagogika universitetining tashkil etilishi 20-asrning birinchi choragiga borib taqaladi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, universitetga 1935-yil 14-sentabrda asos solingan. Dastlab mazkur muassasa O‘rta Osiyo davlat universitetining (hozirgi O‘zbekiston Milliy universiteti) pedagogika fakulteti negizida mustaqil institut sifatida ajralib chiqqan. O‘sha davrdagi hukumat qaroriga binoan, respublikada savodxonlikni oshirish va umumta’lim maktablari uchun o‘qituvchilar tayyorlash ehtiyoji ushbu dargohning poydevori bo’lib xizmat qilgan.

1947-yil universitet tarixida muhim ahamiyatga ega, chunki aynan shu yili muassasaga buyuk mutafakkir va shoir Nizomiy Ganjaviy nomi berilgan. O‘tgan yillar davomida institut maqomi bir necha bor o‘zgargan va 1998-yil 24-fevralda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan institutga universitet maqomi berilgan. Bu o’zgarish muassasaning ilmiy va pedagogik salohiyati xalqaro standartlar darajasiga ko’tarilganligining rasmiy e’tirofi bo’lgan.

Ilmiy salohiyat va akademik ko’rsatkichlar

Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universitetining ilmiy salohiyati yildan-yilga oshib bormoqda. Bugungi kunda universitetda 1000 nafardan ortiq professor-o‘qituvchilar faoliyat yuritadi. Ularning tarkibi sifat jihatidan quyidagi raqamlarda aks etadi:

• Fan doktorlari (DSc) va professorlar: 90 nafardan ortiq;
• Fan nomzodlari, falsafa doktorlari (PhD) va dotsentlar: 350 nafardan ortiq;
• Ilmiy darajaga ega bo’lgan o’qituvchilar ulushi: umumiy ko’rsatkichning taxminan 45-50 foizini tashkil etadi.

Universitet qoshida bir nechta ixtisoslashtirilgan ilmiy kengashlar mavjud bo’lib, ular pedagogika nazariyasi, ta’lim menejmenti, psixologiya va metodika yo’nalishlarida ilmiy darajalar berish vakolatiga ega. Shuningdek, universitetning “Pedagogika” ilmiy-nazariy jurnali OAK ro’yxatiga kiritilgan bo’lib, unda mahalliy va xorijiy olimlarning tadqiqot ishlari muntazam ravishda chop etib boriladi.

Universitet tarkibidagi mavjud fakultetlar

TDPU o’z ichiga keng qamrovli yo’nalishlarni birlashtirgan bo’lib, hozirgi kunda universitetda quyidagi fakultetlar faoliyat ko’rsatmoqda:

• Fizika-matematika fakulteti;
• Tabiiy fanlar fakulteti;
• Tarix fakulteti;
• O‘zbek tili va adabiyoti fakulteti;
• Chet tillari fakulteti;
• Pedagogika va psixologiya fakulteti;
• Boshlang‘ich ta’lim fakulteti;
• Maktabgacha ta’lim fakulteti;
• Maxsus pedagogika va inklyuziv ta’lim fakulteti;
• Musiqa madaniyati fakulteti;
• Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi fakulteti;
• Harbiy ta’lim fakulteti.

Har bir fakultet o’z yo’nalishi bo’yicha zamonaviy o’quv-laboratoriya xonalari, axborot-resurs markazlari va innovatsion texnologiyalar bilan jihozlangan. O’quv jarayonlari kredit-modul tizimi asosida tashkil etilgan bo’lib, bu talabalarning mustaqil ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytiradi.

Talabalar soni va ta’lim shakllari

Hozirgi kunda universitetda tahsil olayotgan jami talabalar soni 25 000 nafardan oshadi. Ta’lim jarayoni bir necha shakllarda olib boriladi, bu esa respublikaning turli hududlaridan kelgan yoshlar uchun qulaylik yaratadi. Talabalarning taqsimoti quyidagicha:

• Kunduzgi ta’lim shakli: asosiy kontingentni tashkil etadi;
• Sirtqi ta’lim shakli: amaliyotdagi pedagoglar uchun malaka oshirish va daraja olish imkonini beradi;
• Kechki ta’lim shakli: ish faoliyatidan ajralmagan holda tahsil olishga mo’ljallangan.

Universitet infratuzilmasi talabalar turar joylari, sport majmualari va oshxonalar bilan to’liq ta’minlangan. Elektron kutubxona tizimi orqali talabalar dunyoning yetakchi ilmiy bazalariga (Scopus, ScienceDirect) kirish imkoniyatiga ega.

Magistratura va doktorantura bosqichlari

Universitet yuqori malakali ilmiy-pedagogik kadrlarni tayyorlashning uzluksiz tizimini yo’lga qo’ygan. Magistratura bo’limida 30 dan ortiq mutaxassisliklar bo’yicha kadrlar tayyorlanadi. Magistrantlar o’z o’qishlari davomida ilmiy tadqiqot ishlari bilan shug’ullanib, universitetning fundamental va amaliy loyihalarida ishtirok etadilar.

Oliy o’quv yurtidan keyingi ta’lim (doktorantura) tizimi universitetning eng ustuvor yo’nalishlaridan biridir. Muassasada tayanch doktorantura (PhD) va doktorantura (DSc) institutlari mavjud. Tadqiqotchilar asosan quyidagi sohalarda izlanishlar olib boradilar:

• Pedagogika nazariyasi va tarixi;
• Ta’lim va tarbiya nazariyasi hamda metodikasi;
• Umumiy psixologiya, shaxs psixologiyasi;
• Korreksion pedagogika.

Xalqaro hamkorlik va aloqalar

Nizomiy nomidagi TDPU jahonning 50 dan ortiq yetakchi oliy ta’lim muassasalari va ilmiy markazlari bilan hamkorlik shartnomalarini imzolagan. Universitet xalqaro reytinglardagi o’rnini yaxshilash maqsadida Erasmus+, DAAD, KOICA va JICA kabi xalqaro dasturlar bilan faol hamkorlik qiladi.

Hamkor davlatlar qatoriga Rossiya, Belorussiya, Turkiya, Janubiy Koreya, Xitoy va Germaniya kabi mamlakatlar kiradi. Hamkorlik doirasida quyidagi ishlar amalga oshiriladi:

• Qo’shma ta’lim dasturlari (Double Degree): Talabalarga ikki tomonlama diplom olish imkoniyatini beradi;
• Akademik mobilik: Professor-o’qituvchilar va talabalarning xorijiy universitetlarda tajriba almashishi;
• Xalqaro konferensiyalar: Har yili universitet bazasida kamida 10 ta xalqaro miqyosdagi ilmiy-amaliy anjumanlar tashkil etiladi.

Universitetning xalqaro hamkorlik bo’limi xorijiy talabalarni jalb qilish va universitetning global ta’lim makonidagi nufuzini oshirish bilan shug’ullanadi. Bugungi kunda universitetda Markaziy Osiyo va MDH mamlakatlaridan kelgan ko’plab xorijiy talabalar tahsil olmoqda.

Ushbu universitet O‘zbekistonda pedagogik ta’limning metodologik markazi bo‘lib, davlat ta’lim standartlarini ishlab chiqishda yetakchi rol o‘ynaydi. Muassasaning moddiy-texnik bazasi muntazam yangilanib boriladi, bu esa ta’lim sifatini zamonaviy talablar darajasida saqlashga xizmat qiladi.