Boshlang‘ich sinflarda dars soatlari taqsimoti o‘qituvchilar orasida eng ko‘p tortishuv tug‘diradigan masalalardan biri. Shu yuzasidan kelgan savolda 1-malaka toifasiga ega uch nafar ustozning yuklamasi teng bo‘lishi kerakligi, pensiya yoshidagi hamkasbning esa alohida holat hisoblanmasligi ko‘rsatildi. Milliy sertifikat va sinf rahbarligi bu taqsimotda faqat aniq doirada hisobga olinadi.
Ustuvorlik ketma-ketligi nizomda belgilangan
Dars soatlari Adliya vazirligidan 2020-yil 30-iyunda 3271-son bilan ro‘yxatdan o‘tgan “Umumta’lim muassasalarida sinflarni komplektlash hamda tarifikatsiya ro‘yxatlarini shakllantirish tartibi to‘g‘risida”gi nizom asosida taqsimlanadi. Nizomning 15-bandida o‘qituvchilarning ustuvorlik ketma-ketligi qat’iy belgilab qo’yilgan: eng avval oliy toifa, keyin fan bo‘yicha milliy yoki xalqaro tan olingan sertifikat, so‘ngra birinchi va ikkinchi toifa.
Bir xil ko‘rsatkichga ega pedagoglar o‘rtasida yuklama teng taqsimlanishi lozim. Shu sababli 1-toifali uch nafar ustozdan biriga 19 soat, qolgan ikkisiga undan kam soat ajratilishi tartibga zid. Bunday holatda o‘qituvchining pensiya yoshida ekani hech qanday farq qilmaydi — qonunchilikda pensionerga kamroq yuklama berish normasi mavjud emas. Mehnat kodeksining 4-moddasiga ko‘ra, mehnat huquqlarini amalga oshirishda hamma teng imkoniyatga ega, yoshi yoki mansab mavqei kabi belgilar bo‘yicha cheklov esa kamsitish hisoblanadi.
Maksimal yuklama olish huquqiga ega ustozning yozma roziligi bilan unga tegishli soatlarning bir qismi boshqa o‘qituvchiga o‘tkazilishi mumkin. Yakuniy taqsimot maktabning pedagogik kengashida ko‘rib chiqiladi. Yuklama setkasi har yili 15-sentabrgacha nizom talablariga muvofiq shakllantiriladi va tarifikatsiya ro‘yxatlarida qayd etiladi.
Sertifikat faqat o‘z fani doirasida amal qiladi
Fan bo‘yicha milliy sertifikat ustuvorlikni oshiradi, ammo uning qamrovi cheklangan. Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2024-yil 4-apreldagi 4-q/q-son hamda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligining 2024-yil 2-apreldagi 3-mh-son qarorlariga ko‘ra, boshlang‘ich ta’lim mutaxassisi bo‘lgan pedagogning ona tili va adabiyot fanidan olgan sertifikati aynan shu fanning dars soatlariga taalluqli.
Ya’ni sertifikat egasi boshlang‘ich sinfdagi barcha yuklamada ustunlikka ega bo‘lmaydi. Boshlang‘ich sinfdagi ona tili va adabiyot fanini ajratib olib, uni boshqa o‘qituvchiga berish ham talablarga zid hisoblanadi.
Sinf rahbarligini talabalarga biriktirish shartli
Sinf rahbari lavozim yo‘riqnomasi 2023-yil 27-iyunda 190-son buyruq bilan tasdiqlangan. Unga ko‘ra sinf rahbarligi asosiy ish joyida ishlaydigan, boshqaruv ko‘nikmasiga ega va o‘quvchilar bilan ishlashga mas’uliyat bilan yondashadigan xodimga yuklatiladi. Boshlang‘ich sinflarda esa bu vazifa ona tili, o‘qish va matematika fanlaridan dars beradigan o‘qituvchiga biriktiriladi.
Oliy ta’lim muassasasining kunduzgi, kechki yoki sirtqi shaklida tahsil olayotgan talabalarni 3-kursdan boshlab pedagogik ishga jalb qilish Vazirlar Mahkamasining 2005-yil 21-dekabrdagi 275-son qarori bilan tartibga solingan. Biroq bunday xodimga sinf rahbarligini berish masalasida uning dars yuklamasi va boshqa majburiyatlarni birga bajarish imkoniyati alohida hisobga olinishi kerak. Chunki yo‘riqnomada sinf rahbari zimmasiga o‘quvchilar tarbiyasini tashkil etish, ota-onalar bilan muloqot qilish kabi vazifalar ham yuklatilgan.
Dars soati taqsimotida toifa bilan sertifikatning birgaligi qanday baholanishi haqida saytimizda alohida maqola chiqqan edi.
