Nukus davlat pedagogika institutiKirish ballari 2025–2026

Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika institutining shakllanish va rivojlanish tarixi

Nukus davlat pedagogika instituti (NMPI) Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi eng qadimiy va nufuzli oliy ta’lim muassasalaridan biri hisoblanadi. Institutga 1934-yilda asos solingan. Dastlab ushbu ta’lim maskani To‘rtko‘l shahrida ikki yillik o‘qituvchilar tayyorlash instituti sifatida o‘z faoliyatini boshlagan. 1944-yildan boshlab mazkur dargoh Nukus shahriga ko‘chirilgan va uning faoliyat doirasi kengaytirilgan. 1991-yilda institutga atoqli qoraqalpoq shoiri va mutafakkiri Ajiniyoz Qo‘siboy o‘g‘li nomi berilgan.

Oliy ta’lim muassasasining tashkil etilishi mintaqada savodxonlik darajasini oshirish va pedagogik kadrlar tanqisligini bartaraf etish maqsadida amalga oshirilgan. 1934-yilda institutning birinchi direktori etib I. Rafikov tayinlangan. Faoliyatining ilk yillarida institutda bor-yo‘g‘i bir nechta kafedra va cheklangan miqdordagi talabalar kontingenti mavjud bo‘lgan. O‘tgan o‘n yilliklar davomida muassasa pedagogika, gumanitar fanlar va tabiiy yo‘nalishlar bo‘yicha mintaqaviy markazga aylandi.

1992-yilda institut maqomi universitet darajasiga ko‘tarilgan bo‘lsa-da, keyinchalik ixtisoslashgan pedagogik ta’lim sifatini oshirish maqsadida yana mustaqil pedagogika instituti sifatida qayta tashkil etildi. Bugungi kunda muassasa O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi hamda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tizimida o‘z o‘rniga ega.

Institut tarkibidagi mavjud fakultetlar ro‘yxati

Nukus davlat pedagogika instituti tarkibida pedagogika va fanning turli sohalarini qamrab oluvchi quyidagi fakultetlar faoliyat ko‘rsatmoqda:

• Fizika-matematika fakulteti
• Tabiiy fanlar fakulteti
• Tarix fakulteti
• Filologiya fakulteti
• Chet tillari fakulteti
• Boshlang‘ich ta’lim fakulteti
• Maktabgacha ta’lim fakulteti
• Jismoniy madaniyat fakulteti
• San’atshunoslik fakulteti
• Pedagogika fakulteti

Ilmiy salohiyat va professor-o‘qituvchilar tarkibi

Nukus davlat pedagogika institutining ilmiy salohiyati yildan-yilga yuksalib bormoqda. Hozirgi kunda institutda 450 nafardan ortiq asosiy shtatdagi professor-o‘qituvchilar mehnat qiladi. Ularning tarkibida ilmiy darajaga ega bo‘lgan mutaxassislar soni sezilarli darajadadir. Institut ilmiy salohiyati o‘rtacha 35-40 foizni tashkil etadi.

Muassasada 20 nafardan ziyod fan doktori (DSc) va professorlar, 150 nafarga yaqin fan nomzodlari (PhD) va dotsentlar faoliyat yuritmoqda. Ilmiy tadqiqotlar asosan pedagogika, psixologiya, filologiya (o‘zbek, qoraqalpoq, rus va qozoq tillari), matematika va biologiya yo‘nalishlarida olib boriladi. Institut huzurida ilmiy darajalar beruvchi bir nechta ixtisoslashgan ilmiy kengashlar mavjud bo‘lib, ular mahalliy kadrlar tayyorlashda muhim rol o‘ynaydi.

Institutda muntazam ravishda “Ilm sarchashmalari” kabi ilmiy-metodik jurnallar nashr etiladi. Shuningdek, professor-o‘qituvchilar tomonidan har yili 50 dan ortiq monografiya va 200 dan ziyod o‘quv qo‘llanmalar chop etilmoqda. Scopus va Web of Science bazalaridagi xalqaro nashrlarda e’lon qilinayotgan maqolalar soni oxirgi uch yilda ikki baravarga oshgan.

Talabalar soni va ta’lim jarayoni

Nukus davlat pedagogika institutida ta’lim olayotgan jami talabalar soni 15 000 nafardan oshadi. Ta’lim jarayoni kunduzgi, sirtqi va kechki shakllarda tashkil etilgan. Talabalar kontingenti nafaqat Qoraqalpog‘iston Respublikasidan, balki qo‘shni viloyatlardan ham shakllangan. Institutda o‘qitish o‘zbek, qoraqalpoq, rus va qozoq tillarida olib boriladi, bu esa mintaqadagi milliy xilma-xillikni va kadrlar ehtiyojini qondirishga xizmat qiladi.

O‘quv jarayonida HEMIS (Oliy ta’lim jarayonlarini boshqarish axborot tizimi) to‘liq joriy etilgan. Talabalar uchun axborot-resurs markazi, zamonaviy laboratoriya xonalari va sport majmualari mavjud. Talabalar turar joylari sig‘imi 2 000 dan ortiq o‘rinni tashkil qiladi.

Magistratura va doktorantura: Oliy malakali kadrlar tayyorlash

Institutda oliy ta’limdan keyingi ta’lim tizimi tizimli ravishda yo‘lga qo‘yilgan. Ilmiy-pedagogik kadrlar tayyorlashning asosiy bo‘g‘ini sifatida magistratura va doktorantura bo‘limlari faoliyat ko‘rsatadi.

Magistratura: Institutda 20 dan ortiq mutaxassislik yo‘nalishi bo‘yicha magistrlar tayyorlanadi. Har yili magistraturaga 200 ga yaqin kvota ajratiladi. Asosiy e’tibor aniq fanlar, tillarni o‘qitish metodikasi va ijtimoiy-gumanitar sohalarga qaratilgan.

Doktorantura (PhD va DSc): Institutda tayanch doktorantura (PhD) va doktorantura (DSc) bosqichlarida quyidagi ixtisosliklar bo‘yicha tadqiqotchilar tahsil olmoqda:

• 13.00.01 – Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi.
• 13.00.02 – Ta’lim va tarbiya nazariyasi hamda metodikasi.
• 10.00.02 – O‘zbek adabiyoti.
• 10.00.03 – Qoraqalpoq tili va adabiyoti.
• 01.01.01 – Matematik analiz.

Hozirgi kunda 60 nafardan ortiq mustaqil izlanuvchi va doktorantlar o‘z dissertatsiya ishlari ustida izlanish olib bormoqda.

Xalqaro hamkorlik va aloqalar

Nukus davlat pedagogika instituti xalqaro miqyosda tan olinish va ta’lim sifatini dunyo standartlariga moslashtirish maqsadida 50 dan ortiq xorijiy oliy ta’lim muassasalari va ilmiy markazlar bilan hamkorlik shartnomalarini imzolagan. Hamkorlik geografiyasi MDH davlatlari, Yevropa, Osiyo va AQShni qamrab oladi.

Institut quyidagi xalqaro dasturlar va grantlarda faol ishtirok etib kelmoqda:

• Erasmus+ (Yevropa Ittifoqi dasturi): Talabalar va o‘qituvchilar almashinuvi.
• Mevlana (Turkiya oliy ta’lim muassasalari bilan almashinuv).
• Rossiya Federatsiyasining nufuzli universitetlari (MDU, Qozon federal universiteti) bilan qo‘shma dasturlar.
• Qozog‘istonning qator milliy universitetlari bilan akademik mobillik aloqalari.
• Janubiy Koreya va Xitoy universitetlari bilan texnologik hamkorlik.

Xalqaro hamkorlik doirasida har yili institutga xorijiy professorlar ma’ruza o‘qish uchun taklif etiladi. Shuningdek, institutning iqtidorli talabalari xorijiy hamkor oliygohlarda bir semestr davomida tahsil olish imkoniyatiga ega.

Moddiy-texnik baza va infratuzilma

Institut infratuzilmasi bir nechta o‘quv binolaridan iborat. Axborot-resurs markazi fondi 400 000 dan ortiq nusxadagi adabiyotlarni o‘z ichiga oladi, ularning katta qismi elektron shaklga o‘tkazilgan. Laboratoriya jihozlari asosan fizika, kimyo va biologiya yo‘nalishlaridagi ilmiy tajribalarni o‘tkazish uchun mo‘ljallangan. Muassasa hududida keng polosali internet tarmog‘i va talabalar uchun zamonaviy kovorking markazlari tashkil etilgan. Pedagogik amaliyot o‘tash uchun institut Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi barcha tuman xalq ta’limi bo‘limlari va maktablari bilan memorandumlar imzolagan.