D vitaminiga bo‘lgan kunlik ehtiyoj yoshga va boshqa bir qator shartlarga bog‘liq. Turli mamlakatlarda tavsiyalar biroz farq qiladi: masalan, NHS 1 yoshdan katta bolalar va kattalar uchun kuniga 10 mkg (400 XB) D vitamini olishni tavsiya qiladi. AQSh Milliy Sog‘liqni Saqlash Institutlari (NIH) esa 19–70 yoshdagi kattalar uchun 15 mkg (600 XB), 70 yoshdan oshganlar uchun 20 mkg (800 XB) miqdorini tavsiya qiladi.
D vitamini organizmga oziq-ovqat, oziq-ovqat qo‘shimchalari va quyosh nuri ta’sirida terida hosil bo‘lishi orqali tushadi. Shu sababli uning kunlik miqdorini baholashda ratsiondagi D vitamini manbalari, qo‘shimchalardan olinadigan miqdor, yil fasli va quyoshda qancha vaqt bo‘lish kabi omillarni hisobga olish kerak.
Kuniga qancha D vitamini kerak?
Reklama
Mo‘ljal sifatida NIH tavsiyalaridan foydalanish mumkin. Ularda D vitaminiga bo‘lgan kunlik ehtiyoj turli yosh guruhlari uchun alohida ko‘rsatilgan:
Yosh | Kuniga tavsiya etiladigan D vitamini miqdori |
|---|---|
Tug‘ilgandan 12 oygacha | 10 mkg (400 XB) |
1–13 yosh | 15 mkg (600 XB) |
14–18 yosh | 15 mkg (600 XB) |
19–70 yosh | 15 mkg (600 XB) |
70 yoshdan katta | 20 mkg (800 XB) |
Homilador va emizikli ayollar | 15 mkg (600 XB) |
Yevropa oziq-ovqat xavfsizligi idorasi (EFSA) tavsiyalarida ham 1 yoshdan katta bolalar va kattalar uchun kuniga 15 mkg D vitamini yetarli miqdor sifatida ko‘rsatilgan. 7–11 oylik chaqaloqlar uchun esa bu ko‘rsatkich kuniga 10 mkgni tashkil qiladi.
D vitamini miqdori odatda mikrogramm (mkg) bilan birga xalqaro birliklarda (XB yoki IU) ham ko‘rsatiladi. 1 mkg D vitamini 40 XB ga teng. Masalan, 10 mkg — 400 XB, 15 mkg esa 600 XB hisoblanadi.
Kattalar uchun D vitaminining kunlik ehtiyoji
19–70 yoshdagi kattalar uchun NIH kuniga 15 mkg (600 XB) D vitamini olishni tavsiya qiladi. 70 yoshdan keyin tavsiya etiladigan miqdor 20 mkg (800 XB) gacha oshadi.
Buyuk Britaniyada boshqa ko‘rsatkichdan foydalaniladi: NHS kattalar uchun kuniga 10 mkg (400 XB) D vitaminini tavsiya qiladi. Oktabrdan mart oyining boshigacha bo‘lgan davrda quyosh nuri D vitamini hosil bo‘lishi uchun yetarli bo‘lmasligi mumkin. Shu sababli kattalarga ushbu davrda har kuni 10 mkg D vitamini qo‘shimchasini qabul qilish masalasini ko‘rib chiqish tavsiya etiladi.
Tavsiyalardagi farq ulardan biri noto‘g‘ri degani emas. Milliy me’yorlar turli mezonlar va sharoitlar asosida ishlab chiqiladi. Ratsionni tuzishda yoki qo‘shimcha tanlashda yashash mamlakatidagi tavsiyalar va shifokor ko‘rsatmalariga amal qilish ma’qul.
Bolalarga qancha D vitamini kerak?
Bolaning D vitaminiga bo‘lgan ehtiyoji uning yoshiga bog‘liq. Masalan, NIH hayotining birinchi yilidagi bolalar uchun kuniga 10 mkg, 1 yoshdan katta bolalar va o‘smirlar uchun esa 15 mkg D vitaminini tavsiya qiladi.
Chaqaloqlar uchun alohida tavsiyalar mavjud. NHS emizikli bir yoshgacha bo‘lgan bolalarga kuniga 8,5–10 mkg D vitamini tavsiya qiladi. Sun’iy oziqlantiriladigan va kuniga 500 ml dan kam bolalar aralashmasini iste’mol qiladigan chaqaloqlar uchun ham shunday tavsiya beriladi.
Buyuk Britaniyada 1–4 yoshdagi bolalarga yil davomida har kuni 10 mkg D vitamini qo‘shimchasini qabul qilish tavsiya etiladi. Kattaroq bolalar uchun qo‘shimcha qabul qilish bo‘yicha tavsiyalar yil fasli va D vitaminining yetarli miqdorda tushmasligi ehtimoliga bog‘liq.
Homiladorlik va emizish davrida D vitamini ko‘proq kerakmi?
NIH tavsiyalarida homilador va emizikli ayollar uchun D vitaminining alohida yuqoriroq miqdori belgilanmagan. O‘smirlar va kattalar uchun bu davrda kuniga 15 mkg (600 XB) miqdori ko‘rsatilgan.
Buyuk Britaniyada homilador va emizikli ayollarga kuz-qish davrida kuniga 10 mkg D vitamini tavsiya qilinadi. D vitamini yetishmovchiligi xavfi yuqori bo‘lgan ayollarga esa qo‘shimchani yil davomida qabul qilish tavsiya etiladi.
Agar homiladorlik davrida qo‘shimcha tibbiy holatlar mavjud bo‘lsa yoki shifokor D vitamini yetishmovchiligini aniqlagan bo‘lsa, qo‘shimchaning dozasi profilaktika uchun tavsiya qilinadigan miqdordan farq qilishi mumkin. Bunday vaziyatda D vitaminining miqdorini shifokor belgilaydi.
D vitaminini qaysi mahsulotlardan olish mumkin?
Tabiiy ravishda D vitamini mavjud bo‘lgan mahsulotlar ko‘p emas. Asosiy manbalarga yog‘li baliq, tuxum sarig‘i va go‘shtning ayrim turlari kiradi. D vitamini ayrim boyitilgan mahsulotlarga ham qo‘shiladi, masalan, ba’zi quruq nonushtalar va spredlarga.
D vitamini mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan mahsulotlar:
losos, skumbriya, sardina va forel;
tuxum sarig‘i;
jigar va qizil go‘sht;
D vitamini bilan boyitilgan mahsulotlar;
D vitamini qo‘shilgan ayrim o‘simlik asosidagi ichimliklar va quruq nonushtalar.
Muayyan mahsulotdagi D vitamini miqdori sezilarli darajada farq qilishi mumkin. Shuning uchun uning ratsiondagi miqdorini nazorat qilish kerak bo‘lsa, faqat mahsulot nomiga emas, balki qadoqdagi oziqaviy qiymat va tarkib haqidagi ma’lumotlarga ham e’tibor berish kerak.
Quyosh orqali yetarli miqdorda D vitamini olish mumkinmi?
Organizm to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh nuri ta’sirida terida D vitamini hosil qila oladi. NHS ma’lumotlariga ko‘ra, Buyuk Britaniyada mart oyining oxiri yoki aprel oyining boshidan sentyabr oyining oxirigacha ko‘pchilik odamlar quyoshda bo‘lish orqali yetarli miqdorda D vitamini hosil qilishi mumkin.
Hosil bo‘ladigan D vitamini miqdori yil fasli, ochiq havoda bo‘lish davomiyligi, tananing ochiq qismlari maydoni va boshqa sharoitlarga bog‘liq. Quyosh nuri kam bo‘ladigan hududlarda qishda terida D vitamini hosil bo‘lishi kamayadi.
Faqat D vitamini olish uchun quyoshda uzoq vaqt qolish tavsiya etilmaydi. Ultrabinafsha nurlarning uzoq vaqt ta’sir qilishi terining shikastlanishi va teri saratoni xavfini oshiradi. Shuning uchun quyoshda uzoq vaqt bo‘lganda terini himoya qilish kerak.
Qachon qo‘shimcha D vitamini kerak bo‘lishi mumkin?
Agar odam kamdan-kam hollarda ochiq havoda bo‘lsa, ko‘p vaqtini yopiq xonalarda o‘tkazsa yoki tananing katta qismini yopadigan kiyim kiysa, D vitaminini qo‘shimcha ravishda qabul qilish masalasi dolzarb bo‘lishi mumkin. Teri rangi to‘q bo‘lgan odamlar va ayrim keksa yoshdagi kishilarda ham D vitamini yetarli miqdorda hosil bo‘lmasligi xavfi yuqoriroq bo‘lishi mumkin.
Ayrim kasalliklar va dorilar ham D vitamini darajasiga ta’sir qilishi mumkin. Jumladan, oziq moddalarining so‘rilishi bilan bog‘liq ayrim buzilishlar, jigar va buyrak kasalliklari hamda ba’zi dori vositalari D vitamini almashinuviga ta’sir qilishi mumkin. Bunday holatlarda qo‘shimcha D vitamini miqdorini shifokor bilan kelishib olish ma’qul.
D vitamini yetarliligini qanday aniqlash mumkin?
Organizmdagi D vitamini darajasini baholash uchun 25-gidroksivitamin D yoki 25(OH)D deb ataladigan qon tahlilidan foydalaniladi. Ushbu tahlil qonda aylanib yuradigan D vitaminining asosiy shakli konsentratsiyasini ko‘rsatadi.
Faqat charchoq yoki boshqa o‘ziga xos bo‘lmagan belgilar sababli D vitamini dozasini mustaqil ravishda oshirish tavsiya etilmaydi. D vitamini yetishmovchiligiga shubha bo‘lsa yoki shifokor uning darajasini tekshirishni tavsiya qilsa, tahlil natijasi yosh, sog‘liq holati va boshqa ko‘rsatkichlarni hisobga olgan holda baholanadi.
D vitaminini haddan tashqari ko‘p qabul qilish mumkinmi?
Ha. D vitaminining ortiqcha miqdori odatda oziq-ovqat yoki quyosh nuri bilan emas, balki qo‘shimchalarni haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish bilan bog‘liq. Yuqori dozalar qondagi kalsiy miqdorining oshishiga olib kelishi va buyraklar hamda boshqa a’zolarda muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.
NIH kattalar uchun barcha manbalardan olinadigan D vitaminining yuqori xavfsiz chegarasini kuniga 100 mkg (4000 XB) deb belgilaydi. Bu tavsiya etiladigan kunlik miqdor emas, balki tibbiy ko‘rsatmasiz oshirib yubormaslik kerak bo‘lgan yuqori chegara hisoblanadi.
NHS ham kattalar va 11 yoshdan katta bolalarga shifokor tavsiyasisiz kuniga 100 mkg (4000 XB) dan ortiq D vitamini qabul qilmaslikni tavsiya qiladi. Kichik yoshdagi bolalar uchun ruxsat etilgan yuqori miqdorlar bundan past.
Agar shifokor tasdiqlangan D vitamini yetishmovchiligini davolash uchun boshqa dozani buyurgan bo‘lsa, uning tavsiyalariga amal qilish va qo‘shimcha miqdorini mustaqil ravishda o‘zgartirmaslik kerak.
D vitamini oziq-ovqat qo‘shimchalari tarkibida
Oziq-ovqat qo‘shimchalari D vitamini oziq-ovqat va quyosh nuri orqali yetarli miqdorda olinmagan holatlarda uning qo‘shimcha manbai sifatida ishlatilishi mumkin. Bunday mahsulotlarda D vitamini miqdori sezilarli darajada farq qiladi. Shuning uchun qo‘shimchani qabul qilishdan oldin qadoqdagi dozani tekshirish va boshqa qo‘shimchalar tarkibidagi D vitamini miqdorini ham hisobga olish kerak.
Kundalik ratsion uchun yuqori dozali qo‘shimchani avtomatik ravishda tanlash shart emas. Agar ko‘proq D vitamini qabul qilish uchun tibbiy ko‘rsatma bo‘lmasa, o‘z yoshingiz va yashash mamlakatingiz uchun belgilangan tavsiyalarga amal qilish kerak.
D vitaminining kunlik miqdori mikrogramm yoki xalqaro birliklarda ko‘rsatiladi: 1 mkg 40 XB ga teng. Ushbu nisbatni bilish turli mahsulotlarning dozalarini solishtirish va tavsiya etilgan miqdordan oshib ketmaslikka yordam beradi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun tizimga kiring.
Hozircha izohlar yo‘q.
Birinchi bo‘lib izoh qoldiring