Qarshi davlat texnika universitetiKirish ballari 2025–2026

Qarshi muhandislik-iqtisodiyot institutining shakllanish tarixi va tarkibiy tuzilishi

Qarshi shahridagi texnika yo’nalishidagi oliy ta’lim tizimi O’zbekiston Respublikasining janubiy hududlarida sanoat, energetika va qishloq xo’jaligi tarmoqlarini malakali kadrlar bilan ta’minlash maqsadida tashkil etilgan. Mazkur oliy ta’lim muassasasi o’zining ko’p yillik faoliyati davomida bir necha bosqichli islohotlarni boshidan kechirgan. 1992-yil 11-martda O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidentining Farmoniga asosan Toshkent irrigatsiya va qishloq xo’jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti hamda Toshkent davlat texnika universitetining Qarshi filiallari negizida Qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti tashkil etilgan. Ushbu qaror mintaqada muhandislik va iqtisodiy bilimlarni chuqurlashtirish uchun asos bo’lib xizmat qilgan.

Tashkil etilish tarixi va rivojlanish bosqichlari

Institutning tarixi aslida 1970-yillarga borib taqaladi. 1975-yilda Qarshi shahrida Toshkent politexnika institutining (hozirgi Toshkent davlat texnika universiteti) kechki bo’limi ochilgan edi. Keyinchalik, 1990-yillarning boshida mustaqillik talablaridan kelib chiqib, hududda neft va gaz sanoati, energetika hamda iqtisodiyot tarmoqlari uchun mutaxassislar tayyorlashni markazlashtirish zaruriyati tug’ildi. Qarshi davlat texnika universiteti maqomiga ega bo’lgan ushbu ta’lim maskani Qashqadaryo viloyatining sanoat salohiyatini oshirishda strategik ahamiyat kasb etadi.

Hozirgi kunda muassasa tarkibida zamonaviy laboratoriyalar, axborot-resurs markazlari va ilmiy tadqiqot poligonlari faoliyat yuritmoqda. O’quv jarayonlari davlat ta’lim standartlari asosida tashkil etilgan bo’lib, ular ishlab chiqarish korxonalari bilan integratsiyalashgan. Institutning rivojlanish strategiyasi raqamli iqtisodiyot va sanoat 4.0 texnologiyalarini o’zlashtirishga yo’naltirilgan.

Fakultetlar ro’yxati

Muassasada mutaxassislar tayyorlash jarayoni quyidagi fakultetlar doirasida amalga oshiriladi:

• Neft va gaz fakulteti
• Energetika fakulteti
• Iqtisodiyot fakulteti
• Sanoat texnologiyasi fakulteti
• Muhandislik texnikasi fakulteti
• Geodeziya va geologiya fakulteti
• Qishloq xo’jaligi mahsulotlarini qayta ishlash fakulteti
• Sirtqi fakultet

Ilmiy salohiyat va kadrlar tarkibi

Institutning ilmiy salohiyati yildan-yilga oshib bormoqda. Rasmiy ma’lumotlarga ko’ra, hozirgi kunda muassasada 500 nafardan ortiq professor-o’qituvchilar faoliyat ko’rsatmoqda. Ular orasida ilmiy darajaga ega bo’lgan mutaxassislarning ulushi sezilarli darajada yuqori. Xususan, 25 nafardan ortiq fan doktori (DSc) va professorlar, 180 nafarga yaqin fan nomzodlari (PhD) va dotsentlar talabalarga dars berib kelmoqda. Ilmiy salohiyat ko’rsatkichi o’rtacha 35-40 foizni tashkil etadi.

Ilmiy-tadqiqot ishlari asosan mintaqaviy muammolarni hal qilishga, jumladan, sho’rlangan yerlarni rekultivatsiya qilish, neft va gaz konlarini o’zlashtirishda innovatsion usullarni qo’llash hamda muqobil energiya manbalaridan foydalanishga qaratilgan. Muassasa qoshida ixtisoslashgan ilmiy kengashlar faoliyat yuritadi, bu yerda yosh olimlar o’zlarining dissertatsiyalarini himoya qilish imkoniyatiga ega.

Xalqaro hamkorlik aloqalari

Xalqaro maydonda institut nufuzini oshirish maqsadida 50 dan ortiq xorijiy oliy ta’lim muassasalari va ilmiy markazlar bilan memorandumlar imzolangan. Hamkorlik geografiyasi MDH davlatlari, Yevropa Ittifoqi, Janubiy Koreya va Xitoyni qamrab oladi. Asosiy hamkorlar qatoriga quyidagilar kiradi:

• Rossiya Federatsiyasi: I.M. Gubkin nomidagi Rossiya davlat neft va gaz universiteti, Ufa davlat neft texnika universiteti, Janubiy Ural davlat universiteti.
• Belarus Respublikasi: Belarus milliy texnika universiteti, Belarus davlat texnologiya universiteti.
• Yevropa Ittifoqi: Erasmus+ dasturi doirasida Germaniya, Ispaniya va Polsha universitetlari bilan talabalar va o’qituvchilar almashinuvi yo’lga qo’yilgan.

Ushbu hamkorlik natijasida qo’shma ta’lim dasturlari (Double Degree) joriy etilgan bo’lib, talabalar ikki tomonlama diplom olish imkoniyatiga ega bo’lmoqdalar. Shuningdek, xalqaro grantlar doirasida laboratoriya uskunalari yangilanmoqda va zamonaviy o’quv darsliklari yaratilmoqda.

Talabalar soni va infratuzilma

Hozirgi vaqtda institutda jami 14 000 nafardan ziyod talaba tahsil olmoqda. Shundan 13 000 nafarga yaqini bakalavriat bosqichida, qolgan qismi esa magistratura va maxsus sirtqi bo’limlarda o’qiydi. Talabalar uchun barcha sharoitlar yaratilgan bo’lib, zamonaviy o’quv binolari, 2 000 o’rinli talabalar turar joylari, sport majmualari va oshxonalar mavjud. Axborot-resurs markazi fondi 300 000 dan ortiq nusxadagi kitoblar va elektron resurslar bilan ta’minlangan.

O’quv jarayoniga axborot-kommunikatsiya texnologiyalari keng joriy etilgan. “HEMIS” axborot tizimi orqali talabalarning davomati, o’zlashtirishi va o’quv materiallari masofadan nazorat qilinadi. Shuningdek, talabalar uchun ishlab chiqarish korxonalarida, jumladan, “Sho’rtan gaz-kimyo majmuasi”, “Muborak neft va gaz chiqarish boshqarmasi” kabi yirik sanoat ob’ektlarida amaliyot o’tash tizimi yo’lga qo’yilgan.

Magistratura va doktorantura

Oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlash tizimi institutning ustuvor yo’nalishlaridan biridir. Magistratura bo’limida 20 dan ortiq mutaxassisliklar bo’yicha kadrlar tayyorlanmoqda. Magistrantlar o’z o’qishlari davomida nafaqat nazariy bilim, balki chuqur ilmiy izlanishlar bilan ham shug’ullanadilar.

Oliy ta’limdan keyingi ta’lim, ya’ni tayanch doktorantura (PhD) va doktorantura (DSc) yo’nalishlarida quyidagi sohalar bo’yicha tadqiqotlar olib boriladi:

• 05.02.01 – Mashinasozlikda materialshunoslik. Metallshunoslik va metallarga termik ishlov berish.
• 05.06.01 – Issiqlik texnikasining nazariy asoslari.
• 08.00.04 – Qishloq xo’jaligi iqtisodiyoti.
• 05.11.13 – Asboblar va nazorat qilish usullari.

Doktorantura tizimida jami 40 nafarga yaqin tadqiqotchi o’z ilmiy ishlarini davom ettirmoqda. Institut ilmiy kengashi tomonidan har yili o’nlab dissertatsiya ishlari ko’rib chiqiladi. Tadqiqotlar natijalari “O’zbekiston neft va gazi”, “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” kabi nufuzli ilmiy jurnallarda chop etiladi. Tadqiqotchilarning asosiy qismi xorijiy mamlakatlarning ilmiy markazlarida qisqa muddatli stajirovka o’tab qaytishmoqda, bu esa ilmiy ishlarning xalqaro standartlarga muvofiqligini ta’minlaydi.

Institutning ilmiy-innovatsion faoliyati hududiy sanoat korxonalarining texnologik muammolarini hal etishga qaratilgan xo’jalik shartnomalari asosida ham shakllantiriladi. Yillik xo’jalik shartnomalari hajmi o’rtacha 2-3 milliard so’mni tashkil etib, ushbu mablag’lar institutning moddiy-texnika bazasini mustahkamlashga sarflanadi.