O‘zbekiston davlat sanʼat va madaniyat institutiKirish ballari 2025–2026

O‘zbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti: Tarixi va rivojlanish bosqichlari

O‘zbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti (UzDSMI) mamlakatdagi madaniyat va san’at sohasi uchun yuqori malakali mutaxassislar tayyorlaydigan asosiy tayanch oliy ta’lim muassasasi hisoblanadi. Mazkur institut O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012-yil 4-iyundagi “O‘zbekiston davlat sanʼat va madaniyat institutini tashkil etish to‘g‘risida”gi PQ-1771-sonli qaroriga muvofiq tashkil etilgan. Institut ikki yirik ta’lim dargohi – Toshkent davlat madaniyat instituti hamda O‘zbekiston davlat sanʼat institutining birlashtirilishi natijasida vujudga kelgan.

Institutning tarixiy shakllanish jarayoni

Institutning ildizlari 1945-yilga borib taqaladi. Shu yili Toshkent davlat teatr sanʼati instituti tashkil etilgan bo‘lib, u dastlab A.N. Ostrovskiy nomi bilan atalgan. 1947-yilda mazkur institut tarkibida rassomlik bo‘limi ochilgan va u Toshkent davlat teatr va rassomlik san’ati institutiga aylantirilgan. O’zbek milliy teatr san’atining yirik namoyandasi Mannon Uygur ushbu dargohning shakllanishida bevosita bosh-qosh bo’lgan. 1991-yilda institut O’zbekiston davlat san’at instituti deb qayta nomlangan.

Ikkinchi tarkibiy qism bo‘lgan Toshkent davlat madaniyat instituti esa 1974-yilda O‘zbekiston SSR Vazirlar Mahkamasining qarori bilan tashkil etilgan. Ushbu institutga keyinchalik Abdulla Qodiriy nomi berilgan. Bu muassasa asosan kutubxonashunoslik, madaniy-oqartuv ishlari va xalq ijodiyoti bo‘yicha kadrlar tayyorlashga ixtisoslashgan edi. 2012-yildagi birlashuv natijasida ushbu ikki yo‘nalish o‘zaro integratsiya qilinib, yagona o‘quv-ilmiy klaster yaratildi.

Fakultetlar tuzilmasi

O‘zbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti tarkibida hozirgi kunda quyidagi fakultetlar faoliyat yuritmoqda:

• Teatr san’ati fakulteti
• Kino, televideniye va radio san’ati fakulteti
• Xalq ijodiyoti fakulteti
• Kutubxona-axborot faoliyati fakulteti
• San’atshunoslik va madaniyatshunoslik fakulteti
• Sirtqi ta’lim fakulteti

Ilmiy salohiyat va professor-o‘qituvchilar tarkibi

Institutning ilmiy salohiyati yildan-yilga yuksalib bormoqda. Bugungi kunda muassasada 430 nafardan ortiq asosiy shtatdagi professor-o‘qituvchilar faoliyat ko‘rsatadi. Ular orasida 28 nafar fan doktori (DSc) va professorlar, 85 nafardan ortiq fan nomzodlari (PhD) va dotsentlar mavjud. Shuningdek, institutda O‘zbekiston xalq artistlari, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan san’at arboblari va madaniyat xodimlari dars berib kelmoqda. Ilmiy salohiyat ko‘rsatkichi o‘rtacha 35-40 foizni tashkil etadi, bu esa san’at yo’nalishidagi oliy o’quv yurtlari uchun yuqori natija hisoblanadi.

Institut qoshida san’atshunoslik va madaniyatshunoslik ixtisosliklari bo’yicha ilmiy darajalar beruvchi Ilmiy kengashlar doimiy ravishda faoliyat yuritadi. Ushbu kengashlar doirasida teatr san’ati tarixi va nazariyasi, kino san’ati, madaniy tadbirlar menejmenti hamda kutubxonashunoslik yo’nalishlarida dissertatsiyalar himoya qilinadi.

Xalqaro hamkorlik aloqalari

O‘zbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti dunyoning 40 dan ortiq yetakchi oliy ta’lim muassasalari va xalqaro tashkilotlari bilan hamkorlik shartnomalariga ega. Institut Erasmus+ dasturi doirasida Yevropa ittifoqi oliygohlari bilan talabalar va o‘qituvchilar almashinuvini yo‘lga qo‘ygan. Asosiy hamkorlar qatoriga quyidagilar kiradi:

• Rossiya: Butunrossiya davlat kinematografiya instituti (VGIK), Rossiya teatr san’ati instituti (GITIS), Sankt-Peterburg davlat madaniyat instituti.
• Janubiy Koreya: Koreya milliy san’at universiteti (K-ARTS).
• Turkiya: Anqara Hoji Bayram Vali universiteti, Istanbul universiteti.
• Xitoy: Markaziy drama akademiyasi.
• Markaziy Osiyo: Qozog’iston milliy san’at akademiyasi va Qirg’iziston davlat madaniyat va san’at universiteti.

Institutda xalqaro master-klasslar, qo’shma forumlar va ijodiy festivallar muntazam tashkil etiladi. Shuningdek, xorijiy talabalar uchun maxsus o’quv dasturlari joriy etilgan bo’lib, hozirda Turkiya, Ozarbayjon va qo’shni davlatlardan kelgan yoshlar tahsil olmoqda.

Talabalar soni va ta’lim shakllari

Hozirgi vaqtda institutda jami 5 200 nafardan ziyod talaba tahsil olmoqda. Ta’lim jarayoni kunduzgi, sirtqi va maxsus sirtqi shakllarda olib boriladi. O’quv jarayonlari zamonaviy axborot texnologiyalari bilan jihozlangan auditoriyalar, maxsus studiyalar, o’quv teatrlari va laboratoriyalarda tashkil etilgan. Talabalarning amaliy ko’nikmalarini shakllantirish maqsadida “O’zbekfilm”, Milliy teleradiokompaniya, davlat teatrlari va respublika kutubxonalari bilan hamkorlikda “ustoz-shogird” an’analari asosida darslar o’tiladi.

Magistratura va oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim

Ilmiy kadrlar tayyorlash tizimi institutning ustuvor yo’nalishlaridan biridir. Magistratura bo’limida 15 dan ortiq mutaxassisliklar bo’yicha kadrlar tayyorlanmoqda. Magistrantlar o’z o’qishlari davomida ham pedagogik, ham ilmiy-tadqiqot faoliyati bilan shug’ullanishadi.

Oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim tizimida quyidagi ixtisosliklar mavjud:

• Tayanch doktorantura (PhD): 17.00.01 – Teatr san’ati, 17.00.03 – Kino, televideniye va radio san’ati, 07.00.08 – Muzeyshunoslik, ashyoshunoslik va madaniy meros ob’ektlarini saqlash va restavratsiya qilish.
• Doktorantura (DSc): Madaniyat nazariyasi va tarixi hamda san’atshunoslikning tegishli sohalari.
• Mustaqil izlanuvchanlik: Ishlab chiqarishdan ajralmagan holda ilmiy tadqiqot olib borayotgan mutaxassislar uchun yaratilgan tizim.

Institut ilmiy nashrlar bazasiga ega bo’lib, unda “San’at va madaniyat masalalari” ilmiy-uslubiy jurnali chop etiladi. Ushbu jurnal O’zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasi (OAK) tomonidan e’tirof etilgan nashrlar ro’yxatiga kiritilgan bo’lib, unda doktorantlar va tadqiqotchilar o’z ilmiy maqolalarini e’lon qilib boradilar.

Muassasa tarkibida shuningdek, madaniyat va san’at xodimlarini qayta tayyorlash va malakasini oshirish markazi ham faoliyat ko’rsatadi. Bu markaz respublikadagi barcha madaniyat muassasalari xodimlarining kasbiy mahoratini doimiy ravishda yangilab borishga xizmat qiladi. Institutning Nukus va Farg’ona shaharlarida mintaqaviy filiallari mavjud bo’lib, ular ham mahalliy kadrlar ehtiyojini qondirishga yo’naltirilgan.